Geschiedenis van de vervolging van communisten in Nederland, Deel 1

Inleiding

In de geschiedschrijving over de Tweede Wereldoorlog komt het communistisch verzet er uitermate bekaaid van af. Het was veruit de grootste verzetsorganisatie, met verreweg de meeste omgekomen leden, terwijl het de meest opvallende activiteiten heeft verricht, veruit de meeste schade aan de bezetter heeft toegebracht en via het beginnen van het vervalsen van persoonsbewijzen het meest heeft bijgedragen aan het redden van Joden. Weliswaar besteed Lou de Jong in zijn grootste werk er een flink aantal bladzijden aan, maar het is nietszeggend, veel zaken worden in een verkeerd daglicht gesteld, zijn verdraaid, zijn soms pertinent onjuist en heel veel belangrijke zaken worden niet vermeld. Hij verzwijgt bijvoorbeeld dat de CPN op 16 mei 1940 besloot om zich op een ondergronds bestaan voor te breiden en dat het bovengronds bestaan zoveel mogelijk gerekt werd om zich beter op het verzet voor te bereiden. En hij besteed helemaal geen letter aan dat lokale afdelingen binnen enkele dagen tot ondergronds verzet besloten en in Den Haag zelfs tot gewapend verzet. Nog gekker is dat hij totaal onvermeld laat dat de groep Wollweber, die voor de oorlog ondergronds actief was bij anti-Hitler activiteiten, bij de Nederlandse capitulatie met omstreeks honderd Duitse en Nederlandse leden automatisch de eerste verzetsgroep van Nederland werd. De groep Wollweber heeft aan Duitsland meer schade aangericht dan het Nederlandse leger en alle verzetsgroepen bij elkaar.

Nergens wordt een inzicht gegeven in het aantal slachtoffers binnen het communistisch verzet en nergens wordt inzicht in de uiterst kwalijke moordlustige rol van de Nederlandse inlichtingendiensten gegeven. Dit geldt niet alleen voor De Jong maar voor nagenoeg alle Nederlandse historici. Nergens zul je vinden dat het begin van de bestrijding van het communistische verzet niet bij de Duitse bezetter lag, maar bij de Nederlandse Inlichtingendiensten, de minister van Justitie en de door de Nederlandse regering benoemde burgemeesters. De opdrachtgever van de vervolging van de communisten was de minister van Justitie, die de uitvoering uitbesteedde aan de burgemeesters. Nergens zul je de dodelijke samenwerking tussen de Amsterdamse commissaris Broekhoff en de moordenaar van miljoenen mensen Heinrich Müller beschreven vinden; de naam van een van Nederlands dodelijkste oorlogsmisdadigers Crabbendam komt zelfs niet in de werken van De Jong voor en na meer dan 80 jaar had nog niemand de grootste aanslag op het Nederlandse verzet met vierhonderd doden, de Aktion CPN, in detail beschreven. Alle beroepshistorici moeten zich uiterst diep schamen.

Historici claimen ‘wetenschappelijk onderzoek’ te doen, maar daarvoor is het noodzakelijk dat je zowel de aanleiding tot gebeurtenissen en de gevolgen van gebeurtenissen beschrijft. Voor het communistisch verzet en de vervolging daarvan betekent dit dat zowel de vooroorlogse vervolging als de naoorlogse in beschouwing moeten worden genomen. Dit ontbreekt ten enenmale. Het zaad voor de communistenvervolging door Sicherheitsdienst en Nederlandse inlichtingendiensten is eind 1917 gestrooid en na de oorlog werd de vervolging tot omstreeks 1995 voortgezet door de Binnenlandse Veiligheidsdienst met gedurende 15 jaar aan het hoofd de voor de Sicherheitsdienst werkende Crabbendam, verantwoordelijk voor de moord op ruim honderd Haagse communisten en medeplichtig aan de moord op tientallen leden van de Stijkelgroep. Nergens kun je lezen dat de Haagse Politie Inlichtingendienst voor de Duitsers de arrestaties in het kader van het Englandspiel verrichtte.

Lou de Jong’s geschiedschrijving is sterk gekleurd door zijn politieke voorkeuren en wel zodanig dat de wekelijkheid geweld wordt aangedaan. Het mooiste voorbeeld hiervan zijn de bladzijden die aan Reinder Zwolsman zijn gewijd: deze Sicherheitsdienstman wordt voorgesteld als een nobele verzetsman terwijl hij roofovervallen te eigen bate pleegde, mensen mishandelde, mensen aan de Duitsers uitleverde, zwarte handel bedreef, handelde in Joods onroerend goed, sleutelfiguur was in een radio-Spiel tussen de Duitse Abwehr en de Nederlandse geheime dienst BBO in Londen en hielp vermogens van schatrijke Nazibonzen naar Argentinië te sluizen, wordt voorgesteld als een nobele verzetsman. Verder beschrijft hij de leider van de nooit bestaand hebbende verzetsgroep Karel Doorman Henk Alsem als een verzetsheld, terwijl die voor de oorlog Duitse spionnen faciliteerde en gedurende de oorlog met de Duitsers collaboreerde en kind aan huis was bij de Sicherheitsdienst. Lou de Jong’s geschiedschrijving die maatgevend is voor veel hedendaagse geschiedschrijvers is voor een deel uit zijn dikke duim gezogen.

Daarom geef ik hier een geschiedschrijving van de communistenvervolging voor zover ik die met mijn sterk beperkte faciliteiten heb kunnen achterhalen. In het onderstaande komen veelvuldig zaken met betrekking tot Den Haag aan de orde. Dit heeft er mee te maken dat ik daar archiefonderzoek naar gedaan heb. Naar andere steden in Nederland heeft nog nooit iemand fatsoenlijk onderzoek gedaan, maar het ligt voor de hand dat in andere steden soortgelijke gebeurtenissen hebben plaats gevonden.

Politie- en legergeweld tegen communisten

Politie en leger traden bij acties van linksgezinde mensen keihard op. Op 13 november 1918 werd geschoten op een vreedzame betoging door aanhangers van de communist Wijnkoop, waardoor drie doden en twaalf gewonden, waarbij kinderen. Bij het aardappeloproer, waarbij de hongerende bevolking winkels, pakhuizen en spoorwagons plunderde, werd veel geschoten. Er vielen uiteindelijk negen doden en 114 gewonden. De oorzaak van de honger was de export van voedsel die veel lucratiever was dan de verkoop op de binnenlandse markt.

En tijdens een vreedzame communistische betoging met veel vrouwen en kinderen werden vanuit de Oranje-Nassaukazerne in Amsterdam door het leger drie personen onverhoeds doodgeschoten en vielen er zes zwaar gewonden.

Bij het Jordaanoproer in 1933 werd in niet bedreigende situaties gericht geschoten om te doden in plaats van rustig afwachten tot het vanzelf zou uitdoven. Er vielen zes doden en zesenvijftig zwaargewonden.

Bij het onnodige bombardement in 1933 op de muitende bemanning van het marineschip ‘Zeven provinciën’ dat tot 23 doden leidde.

Het paste allemaal in het christelijke principe van ‘eerbied voor het menselijk leven’, dat de christelijke partijen frequent ventileerden als het hen politiek goed uitkwam.

Nog tientallen jaren rustte er censuur over de berichtgeving over de wreedheden; ook minister-president Drees dreigde na de oorlog met sluiting van de radio-uitzendingen als de waarheid over de beestachtigheden uitgezonden zouden worden.

Oprichting communistische partij

Aan het eind van de negentiende eeuw werd in Nederland de Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP) opgericht, die tot doel had om voor de belangen van arbeiders, die vaak in bittere armoede leefden en soms zelfs honger leden, op te komen. In 1907 werd door een principieel marxistische groep binnen de partij het blad De Tribune opgericht. Na een conflict werd de meerderheid van de redactie van het blad De Tribune geroyeerd, waarna 400 leden de SDAP verlieten, omdat ze een hardere koers wilden varen. Deze groep noemde zich Sociaal Democratische Partij (SDP). De SDP organiseerde aan het eind van de Eerste Wereldoorlog grote demonstraties om meer voedsel en kolen voor de honger en kou leidende arbeiders te eisen. De christelijk-liberale overheid trad keihard op en liet politie en leger bij verschillende gelegenheden protesterende arbeiders dood schieten, zoals alleen de meest barbaarse regimes plegen te doen. In 1918 werd de naam SDP gewijzigd in Communistische Partij van Nederland (CPN) om zich te kunnen aansluiten bij de internationale organisatie van communistische partijen Komintern. In de praktijk werd in plaats van de officiële naam echter jarenlang de term Communistische Partij Holland (CPH) gebruikt; zelfs bij verkiezingen werden kandidatenlijsten op naam van de CPH ingediend.

Oprichting Inlichtingendienst

Direct na de Russische revolutie brak er paniek uit bij de Nederlandse machthebbers. Er was vrees dat de armoedige en honger leidende Nederlandse onderklasse ook in Nederland in opstand zou komen. De machthebbers wilden de belangen van de industriëlen beschermen en daarom werd besloten om een politieke geheime dienst te stichten die linkse organisaties in de gaten moesten houden. De geheime dienst was zodanig geheim dat het publiek niet van het bestaan mocht weten en werd daarom ondergebracht bij het leger bij de afdeling Generale Staf III (GS III), naast de al bestaande militaire inlichtingendienst; daarmee verliep de financiering via het leger en werd zodoende aan het toezicht van het parlement onttrokken. Na de Eerste Wereldoorlog kreeg deze politieke inlichtingendienst de naam ‘Centralen Inlichtingendienst’ (CI). Dat de CI was opgericht om de belangen van de rijke industriëlen te dienen blijkt ook uit een verslag van de Amsterdamse hoofdcommissaris Hendrik Johan Versteeg over een bijeenkomst op 25 juni 1930 met de CI:

By gepleegd overleg met de leiding van de “Centralen Inlichtingendienst” te ‘s-Gravenhage en eenige voorname vertegenwoordigers der Nederlandsche industrie is my gebleken, dat geen beteekenend verschil van meening bestaat over de vraag, dat het geacht mag worden op den weg der overheid te liggen, de elementen welke met de meeste inspanning naar het behoud van den bedryfsvreede streven, zoveel mogelyk te steunen by hunne pogingen, om aan het communistisch gewroet en het zaaien van onrust en ontevredenheid in de bedryven paal en perk te stellen.

[..] Hierby is niet gedacht aan een ingrypen van de Regeering in den vorm van het ontwerpen van strafbepalingen, doch meer in het byzonder aan verbetering en uitbreiding van de organisatie van den Inlichtingendienst, bepaaldelyk ten doel hebbende over geheel Nederland op de hoogte te komen van de destructieve communistische actie in de bedryven, opdat plaatselyke overheid en leiders van die bedryven in de gelegenheid worden gesteld zoonoodig maatregelen daartegen te nemen, in ieder geval op de hoogte zyn wat in die kringen omgaat en daarvan tydig berichten geven. [..]

Het is my bekend, dat in bepaalde kringen der grootindustrie de wensch bestaat, dat de werkingspheer van den Inlichtingendienst te Amsterdam in bovenomschreven zin worde uitgebreid terwyl ik gerustelyk toe kan voegen dat ook de “Centrale Inlichtingendienst” – welke zelve over geen executieve beschikt – deze meening is toegedaan.

Uit deze tekst blijkt duidelijk dat de Inlichtingendienst de communisten niet vervolgde omdat ze als staatsgevaarlijk beschouwd werden, maar simpel omdat ze in dienst van het bedrijfsleven stond om de hongerloontjes zo laag mogelijk te houden en werkdagen zo lang mogelijk te houden.

Voor het verzamelen van gegevens werden in grotere gemeenten aparte diensten opgericht: inlichtingendiensten, die bij de Vreemdelingendienst werden ondergebracht. Ook hier werd bij de financiering voorgesteld dat het om een normale recherche-activiteit ging in plaats van een politieke politie die de meningsvrijheid bestreed.

De keuze voor het onderbrengen bij de Vreemdelingendienst is er waarschijnlijk op gebaseerd dat het communisme als een door Rusland gestuurd verschijnsel werd voorgesteld, waarmee de inlichtingendiensten automatisch ondergebracht werd bij de aangelegenheden met het buitenland, dat wil in de politieorganisaties zeggen de Vreemdelingendienst. De contacten tussen de CI en de gemeentelijke inlichtingendiensten werden gecoördineerd door de Amsterdamse politie-inspecteur Karel Henri Broekhoff. Broekhoff was een sterk pro-Duitse politieman; zijn genegenheid voor Duitsland ging zelfs zover dat hij na de Eerste Wereldoorlog tijdens een rechtszaak een goed woordje deed voor de Nederlander Jacob Eskens. Eskens was een spion voor Duitsland en had over het uitvaren van Nederlandse schepen aan Duitsland doorgegeven, waardoor die schepen getorpedeerd konden worden waarbij heel veel Nederlandse bemanningsleden om het leven waren gekomen. Dit goede woord was het eerste landverraad door Broekhoff.

De eerste doelwitten van de CI waren de SDAP en vooral de Sociaal Democratische Partij (SDP), die later communistische partij ging heten. De CI begon meteen met zeer ernstige wetsovertredingen door het brief- en telegramgeheim te schenden. Zulke wetsovertredingen werden toen als zeer ernstig ervaren, omdat er zeer grote financiële belangen mee gemoeid konden zijn (denk daarbij aan telegrafische beursopdrachten die bij schending van het telegramgeheim tot voorkennis bij beurshandel konden leiden). Zodoende onderschepte de CI na een tip van de Duitse spion Jacob Eskens een grote telegrafische geldzending uit Moskou ter ondersteuning van het blad De Tribune. Nadat de SPD in Moskou informeerde naar het toegezegde geld, kwam de onderschepping aan het licht en moest er toch uitbetaald worden. De hypocrisie is wel duidelijk: de rijke industriëlen hadden groot belang bij het handhaven van het telegramgeheim en nu schond hun mantelorganisatie CI ditzelfde telegramgeheim om de belangen van de rijke industriëlen te dienen.

Het gewroet van de Inlichtingendienst heft desastreuze gevolgen voor de communisten gehad. De communisten bemerkten dat er vreemde figuren de partij binnendrongen en werden ervan bewust dat ze door deze of gene bespioneerd werden. Het gevolg was dat ze achterdochtig werden en in iedereen een verrader begonnen te zien, wat tot veel onsmakelijke beschuldigingen, ruzies, royementen en partijsplitsingen heeft geleid. De indringers wakkerden die vuurtjes aan. De politieke tegenstanders zagen dat met veel plezier gebeuren en het was voor het publiek een vreemde gewaarwording en de kranten publiceerden het in geuren en kleuren. En tijdens de oorlog leidde het tot een ongekende moordpartij op communisten, waarbij het inlichtingendienstpersoneel en de vooroorlogse politici, christelijken, liberalen en sociaaldemocraten, een buitengewoon vieze rol speelden. Na de oorlog zagen de inlichtingendiensten zelfs kans om eigen mensen in het partijbestuur te krijgen en zelfs in vertegenwoordigende lichamen als de Tweede Kamer namens de communisten plaats te nemen, waarbij ze zelfs meineed pleegden door te zweren dat geen beloftes hadden gedaan, terwijl ze dat wel hadden gedaan aan de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) en de Central Intelligence Agency (CIA). Vanwege het onder valse voorwendsels binnendringen in en saboteren van de CPN kan men het Nederlandse politieke systeem geen democratie noemen.

Julius Barmat

De eerste informant voor de CI was de Joodse Julius Barmat. Zijn echte voornaam was Judko, maar die klonk te Joods. Het was een Oekraïense zakenman die in het tsaristische Rusland in Łodz, nu Polen, was opgegroeid. Hij was fel anti-tsaristisch omdat het regime sterk antisemitisch was. Hij had sympathie voor alle groepen die tegen het tsaristisch bewind acteerden; dat waren vooral sociaaldemocratische maar soms ook groepen die later communistisch genoemd werden. Hij kwam in 1906 straatarm naar Nederland. Eerst raakte hij betrokken bij malafide bedrijfjes die met valse Russische premieobligaties mensen oplichtten. Daarna bouwde hij een bestaan op als tolk-vertaler omdat hij vertrouwd was met de talen Oekraïens, Russisch, Pools, Duits en Nederlands en gaf taalcursussen. Vervolgens begon hij handel te drijven op Rusland, dat ook het huidige Oekraïne en Polen omvatte. Hij raakte wegens malafide handelspraktijken voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog bij diverse rechtszaken betrokken en verloor die meestal.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd hij schatrijk door de Britse en Franse handelsembargo’s voor handel met Duitsland te schenden, waardoor hij op zwarte lijsten van die landen terecht kwam. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwam hij op voor Russische zeelieden die in Nederland gestrand waren, waardoor hij na de Russische revolutie goede contacten kreeg met de nieuwe machthebbers, waaronder Molotov. Barmat wilde voor Rusland zaakgelastigde in Nederland worden en verder wilde hij lucratieve handelscontacten met Rusland en werd lid van de Sociaal-Democratische Partij (SDP), zoals de van de SDAP afgesplitste communistische partij toen heette. Ondanks zijn rijkdom heeft Barmat nooit geld aan de SDP geschonken.

In 1918 stapte Barmat over naar de SDAP en kreeg controle over sociaaldemocratische bladen in Nederland, België en Duitsland die alle Voorwaarts of Vorwärts heetten. Verder kocht hij de Duitse sociaaldemocratische regering om met snoepreisjes voor de president en kanselier en baantjes voor familieleden en kon zo een gigantisch vermogen opbouwen (na inflatiecorrectie nu multimiljardair). Tegelijkertijd voorzag hij Broekhoff van allerlei informatie over de activiteiten van de sociaaldemocratische leden van de Duitse regering.

Barmat had hoogst waarschijnlijk een homoseksuele relatie met de politie-inspecteur Karel Henri Broekhoff. Van Broekhoff is bekend dat hij homoseksueel was. Barmat liet hem in 1919 in zijn woning in Watergraafsmeer wonen toen hij zelf naar een groot pand aan het Oosterpark verhuisde. Omdat Barmat de woning niet opeiste toen hij in minder goede doen kwam en Broekhoff er tot zijn dood in 1946 in bleef wonen, terwijl Barmat al in 1938 overleden was, lijkt het er sterk op dat het om een schenking ging. In de woning aan het Oosterpark werd ook het bureau van de socialistische Tweede Internationalegevestigd en kwam er wonen de secretaris daarvan Camille Huysmans, de latere burgemeester van Antwerpen en minister-president van België.

Achter de woning aan het Oosterpark was een tuin die grensde aan de tuin van Oosterparkstraat 243, waar zijn broer Herschel (Henri) Barmat woonde. Zo konden bezoekers die onbekend wensten te blijven ongezien het pand verlaten: spionnen, omgekochte Duitse politici als de rijkspresident en rijkskanselier, zwarthandelaren, homoseksuele relaties.

In 1920 vestigde Barmat zich in Berlijn. Broekhoff bleef intensief contact met hem houden. Barmat kocht daar op grote schaal politici om. Verder organiseerde hij wilde feesten waar hij zijn homoseksuele contacten Broekhoff en Berlijnse hoofdcommissaris Wilhelm Richter fêteerde.

Eind 1924 zagen extreemrechtse kringen in Duitsland kans het corruptiespel te doorbreken en viel de sociaaldemocratische regering en Barmat kwam in het gevang. De Nederlandse regering stuurde onmiddellijk de Amsterdamse politie-inspecteur Karel Henri Broekhoff, die de buitenlandse contacten voor de CI onderhield, naar Berlijn en die kon na een paar dagen melden dat dat de Nederlandse belangen niet geschaad waren. Het was de opmaat voor het aan de macht komen van Hitler. Bij de verkiezingspropaganda in 1932 stelde Hitler dat hij de corruptie wilde bestrijden, waarbij hij op verkiezingsaffiches expliciet aan Barmat refereerde. Daarbij werd de corruptie als een typisch Joods verschijnsel benoemd, waarbij hij gebruik maakte van het feit dat de grootste corruptieaffaires zich vooral afspeelden bij Joodse Oekraïners die zich in Duitsland hadden gevestigd.

Het verkiezingsaffiche van Hitler uit 1932,
waarop hij de ‘Misswirtschaft des Barmat-Systems’ noemt.

Het dagblad De Telegraaf schreef in 1935 dat de omkooppraktijken van Barmat Hitler in 1933 de verkiezingsoverwinning hebben bezorgd, zodat Hitler in 1933 de macht kon grijpen: ‘Barmat is het ongeluk der Duitsche joden geweest, want zijn naam was de strijdkreet, die Hitler tot de overwinning bracht.’. Aldus heeft de christelijk-liberale belangenclub CI eigenlijk min of meer ongewild Hitler aan de macht geholpen met desastreuze gevolgen (zie De Telegraaf van 12-6-1934), maar plukte er vervolgens wel de vruchten van doordat Hitler een welkom hulpmiddel werd bij de uitroeiing van ongeveer drieduizend Nederlandse communisten (tweeduizend verzetsmensen en duizend door de holocaust).

Lijst van linksextremisten

Een belangrijke activiteit van de Centralen Inlichtingendienst (CI) was het aanleggen van een Centrale verzameling van ‘Communistische en Internationale Misdadigers’, later zou dat heten een lijst van ‘linksextremisten’. Het ondemocratische en fascistische karakter van de christelijk-liberale Nederlandse regering blijkt uit het feit dat ze hun politieke tegenstanders officieel tot ‘Misdadigers’ verklaarden en dat wijst duidelijk op een intentie om ze te zijner tijd in concentratiekampen op te sluiten (in de beschikbare gevangenissen was gewoon niet genoeg ruimte voor de vele duizenden politieke tegenstanders). De combinatie ‘Communistische en Internationale Misdadigers’, wijst overduidelijk op de op initiatief van de CI opgerichte Internationale Kriminalpolizeiliche Kommission die ter bestrijding van het communisme was opgericht. Deze Kommission werd gedomineerd door fascistisch gezinde extreemrechtse politiefunctionarissen uit Duitsland en Oostenrijk en daarin speelde Karel Henri Broekhoff een voorname rol. Er is een brief bewaard gebleven met een klacht over de financiering, waarin het bureau falsificaten van Broekhoff wordt genoemd als centraal punt voor de aanleg van de lijst, waaruit zonder meer blijkt dat de Nederlandsche Centrale inzake van Falsificaten een misleidende naam draagt om te verhullen dat er een ondemocratische fascistische politieke politie is opgericht. De samenstelling van deze lijsten begon omstreeks 1923. Deze lijst bevatte de namen van voornamelijk communistische bestuursleden van de CPN en zijn mantelorganisaties, sprekers op bijeenkomsten en activisten. Maar er stonden ook leden op van afsplitsingen van de CPN, anarchisten, vakbondsbestuursleden, esperantisten, linkse socialisten, voor Duitsland gevaarlijk geachte personen, esperantisten, ongelovigen die lid waren van De Dageraad, antifascisten, antimilitaristen, pacifisten, dienstweigeraars, antikolonialen, werklozenactivisten, woonwagenbewoners, vanaf 1936 mensen met sympathie voor de wettige Spaanse regering enz.

Brief van procureur-generaal Arend Anne baron van der Feltz aan minister van Justitie Theodorus Heemskerk over de financiering van de lijst van de Centralen Inlichtingendienst, waarin communisten als ‘misdadigers’ bestempeld werden.

Andere informanten voor de Centralen Inlichtingendienst (CI) waren onder anderen Andreas George Bouten en Richard Friedrich Salter. Bouten werd lid van de Algemeene Nederlandse Fascistenbond van Jan Baars en was gedurende de jaren dertig spion voor Duitsland. Bij de CI verkeerde hij in ‘goede’ kringen want de CI stond indirect onder leiding van opperbevelhebber Hendrik Alexander Seijffardt, die na zijn aftreden tot de NSB toetrad en tijdens de oorlog leiding gaf aan de Nederlandse SS-vrijwilligers die tegen Nederlands bondgenoot de Sovjet Unie vochten. Tijdens de oorlog was Bouten V-Mann voor Helmuth Pröbsting die leiding gaf aan Referat IV van de Sicherheitsdienst en oprichter was van de stay-behind organisatie Weerwolf, die later opging in de stay-behind organisatie Stichting Opleiding Arbeidskrachten Nederland die op zijn beurt overging in Operatiën en Inlichtingen. Hij was ook V-Mann voor Friedrich Frank die werkzaam was van de Duitse contraspionage. Na de oorlog werd Bouten wegens hulpverlening aan de vijand tot 9 jaar gevangenisstraf veroordeeld.

De hiervoor genoemde Salter zou tijdens de oorlog een hoofdrol spelen bij het leeghalen van Joodse woningen. Toen dat min of meer afgerond was, werd hij spion voor de Duitse contraspionage en wist de Persoonsbewijscentrale een geweldige slag toe te brengen door daarin een hoofdrol spelende communisten te verraden.

Infiltratie

Vlak na de Eerste Wereldoorlog werden er binnen het leger cursussen over communisme gegeven. Daarbij werd gewezen op het gevaar dat het Russische leger Nederland zou kunnen binnenvallen. Een simpele blik op de landkaart maakt duidelijk dit grote onzin was, want er lagen grote landen tussen Nederland en Rusland en bovendien had Frankrijk een deel van Duitsland bezet. Een aanval door het Rode leger op West-Europa zou onmiddellijk een oorlog met Frankrijk, toen met zijn koloniale rijk een wereldmacht, betekenen. Een van de deelnemers aan zo een cursus was Johannes Hubertus van Soolingen.

In 1922 gaf de Haagse burgemeester Jacob Adriaan Nicolaas Patijn, een bewonderaar van de Italiaanse fascistenleider Mussolini, opdracht aan hoofdcommissaris François van ’t Sant om de Haagse CPN te infiltreren om zo van binnen uit informatie over personen, activiteiten en contacten te verkrijgen. Van ’t Sant gaf de opdracht door aan de chef van de ‘politieke dienst’ (omschrijving door Van Soolingen) Nanning Dirk Pool. Op basis van toegeleverde informatie en een aanbeveling door de inlichtingendienst man Lucas van Uffelen selecteerde Pool vervolgens Johannes Hubertus van Soolingen en had een gesprek met hem. Op 1 januari 1923 ging de infiltratie van start met Van Soolingen als eerste infiltrant. Een andere persoon die kort daarop de CPN infiltreerde was Steven Pegels, die in 1926 lid van de Inlichtingendienst werd ondanks dat hij formeel lid van de CPN was. Beiden zouden tijdens de oorlog verantwoordelijk worden voor de moord op vele tientallen Haagse communisten. Beiden gingen bestuursfuncties in communistische mantelorganisaties vervullen. De ingewonnen informatie werd doorgegeven aan de Inlichtingendienst.

In 1926 kwam Johannes Hubertus Veefkind bij de Inlichtingendienst werken; ook hij zou tijdens de oorlog een uiterst kwalijke rol gaan spelen bij de vervolging van communisten en voor de Duitsers in het kader van het Englandspiel afgesprongen piloten arresteren; hij was tijdens de oorlog enige tijd het doorgeefluik voor door Van Soolingen verzamelde informatie naar de Inlichtingendienst en Sicherheitsdienst.

Een van de personen die Van Soolingen naar eigen zeggen in de gaten hield was ‘de neger A. de Kom’ die voorzitter was van de Liga tegen Imperialisme en Koloniale Onderdrukking.

Door de strikte geheimhouding is er weinig bekend over infiltratie in andere gemeentes. Alleen voor Rotterdam is bekend dat Anton van der Waals in 1937 de CPN-afdeling op de linker maasoever infiltreerde. Van der Waals werd na de oorlog vanwege zijn activiteiten in het Englandspiel Nederlandse grootste landverrader genoemd. Hij werd strafrechtelijk vervolgd. Minister-president Beel verbood dat leden van de Inlichtingendienst, ook als deze wegens landverraad gedetineerd waren, tijdens het proces een getuigenis aflegden, wat in strijd is met een eerlijke procesvoering. Beel wilde dat het grootschalig landverraad en de betrokkenheid bij ernstige oorlogsmisdrijven door de Inlichtingendienst voor de buitenwereld verborgen bleef. Van der Waals werd ter dood veroordeeld. Vervolgens stelde Beel dat alleen hij toestemming voor contact met van der Waals kon geven: alle andere contacten waren strikt verboden. Dit was om te voorkomen dat Van der Waals alsnog informatie over zijn werkzaamheden voor de Inlichtingendienst naar buiten bracht. Uiteindelijk heeft slechts een persoon met speciale toestemming van Beel op de avond en in de nacht voor de executie met van der Waals contact gehad. Er was duidelijk sprake van gemanipuleerde rechtspraak om oorlogsmisdrijven door Inlichtingendienstpersoneel te verheimelijken, evenals als de ernstige misdrijven voor en tijdens de oorlog door ministers en burgemeesters.

Net zoals bij Van Soolingen is de infiltratie door Van der Waals na de oorlog door toeval aan het licht gekomen. Vermoedelijk zijn er meer infiltratieacties geweest; het arrestatiepatroon in 1941 van Groningse communisten wijst in die richting.

Nederlandsche Centrale in Zake Falsificaten en internationale Misdadigers

Op 22 november 1921 werd in Amsterdam de ‘Nederlandsche Centrale in Zake Falsificaten en internationale Misdadigers’ opgericht; het was een verzelfstandiging van de gemeentelijke politieke inlichtingendienst die onderdeel van de Vreemdelingendienst was. Het werd later kortweg de ‘Valschgeldcentrale’ genoemd. De Amsterdamse inspecteur van politie Karel Henri Broekhoff kreeg de leiding. De centrale moest formeel onderzoek doen naar vals geld en andere valse waardepapieren als obligaties, aandelen en loterijbriefjes. Waarschijnlijk was het geïnspireerd door het feit dat Julius Barmat voor de oorlog betrokken was met de verkoop vanuit Nederland van valse premieobligaties en loten naar tsaristisch Rusland en vervolgens zelfs stroman voor deze criminele activiteiten werd. Maar Broekhoff was sinds 1917 hoofdzakelijk voor de Centralen Inlichtingendienst actief met het in beeld brengen van de communisten en sociaaldemocraten. En dat werd nu dan ook de hoofdactiviteit van de centrale. De naam van de centrale was een schuilnaam om het bestaan van een politieke politie te verhullen.

Broekhoff onderhield voor de Centralen Inlichtingendienst de buitenlandse contacten met soortgelijke organisaties in het buitenland, waarbij die vooral met Duitsland zeer intensief waren. Het is natuurlijk gek dat een organisatie die onderdeel van het leger is voor de uitvoering van (onwettige) landelijke taken bij een gemeentelijke politiedienst wordt ondergebracht, zeker als deze legerorganisatie vals geld zou moeten bestrijden en zakkenrollers weren. De Amsterdamse burgermeesters maakte er bezwaar tegen dat een landelijke taak door zijn gemeente betaald werd, waardoor er voor gekozen werd de Nederlandsche Bank voor de helft van de kosten te laten opdraaien want in schijn was de bestrijding van vals geld een hoofdtaak. Maar dat is ook gek, want een formeel particulier bedrijf behoort in Nederland niet te betalen voor politiediensten voor zijn beveiliging. Door de financiering door de bank en de geheime dienst van het leger kon de Valschgeldcentrale aan de parlementaire controle onttrokken worden. De financiering door de Nederlandsche Bank was niet geheel vreemd, want die had er commercieel belang bij de communisten te bestrijden omdat die het bankwezen wilden nationaliseren. Voor een ander deel werd de financiering verborgen als onderdeel van het Amsterdams politiebudget. Daarmee werd het bestaan van een politieke politie voor de parlementaire controle verborgen. In latere contacten met de Gestapo werd door de Duitsers als adres van de Nederlandse geheime dienst de ‘internationale Falschgeldstelle die sich zugleich auch mit politische Dingen befaßt’ genoemd. Voor de bestrijding van het vals geld moest Broekhoff zogenaamd veel buitenlandse reizen maken, die in werkelijkheid contacten met politieorganisaties in Duitsland en Oostenrijk waren die onder controle van extreemrechtse politiefunctionarissen stonden. Deze extreemrechtse politiefunctionarissen zaten de sociaaldemocratische regeringen dwars en bereidden machtsgrepen voor, waarbij de grootschalige corruptie van de sociaaldemocratische politici een dankbaar handvat vormden.

Internationale Kriminalpolizeiliche Kommission

Op initiatief van onder andere de marechaussee Marinus Cornelis van Houten werd op 7-9-1923 de Internationale Kriminalpolizeiliche Kommission (IKK) opgericht. Bij de oprichtingsbijenkomst waren ook de chef van de Valschgeldcentrale Karel Henri Broekhoff en de Rotterdams hoofdcommissaris van politie Adriaan Hendrik Sirks. Op papier was het een organisatie voor het bestrijden van valsemunterij (het vervalsen van waardepapieren zoals geld, aandelen, obligaties e.d.) en rondreizende bendes van zakkenrollers, maar in werkelijkheid was het een samenwerkingsverband voor het bestrijden van het communisme; tegenwoordig wordt het ten onrechte beschouwd als een voorloper van Interpol vermoedelijk omdat het de term ‘Kriminal’ in de naam droeg, maar het was een extreemrechtse politieke politie. Ook deze internationale organisatie gebruikte de term ‘vals geld’ als dekmantel voor zijn onwettige politieke activiteiten en was duidelijk op de Nederlandse initiatieven vanuit de Valschgeldcentrale gebaseerd. Het lidmaatschap van leden van geheime diensten, zoals de Nederlandse politie-inspecteur Broekhoff bewijst dat (laat u niet misleiden door misleidende artikelen over Interpol op het leugenplatform Wikipedia; trollen van de geheime diensten als de AIVD zorgen ervoor dat er geen ongewenste informatie in Wikipedia verschijnt). Broekhoff verbleef vaak op het hoofdkantoor in Wenen en er was een intense samenwerking met de politie in Berlijn, terwijl regelmatig conferenties werden gehouden in diverse Europese steden. Door de vele buitenlandse reizen was het bureau Falsificaten een relatief dure aangelegenheid.

In de beginperiode ging Broekhoff vaak naar Berlijn waar hij logeerde bij zijn vriend Julius Barmat die in een villa aan de Wannssee woonde. Daar woonde Broekhoff wilde feesten bij, die ook door veel leden van de industriële elite, sociaaldemocratische regering en hoge functionarissen van de politie werden bijgewoond. Broekhoff kreeg daar net zoals Barmat een homoseksuele relatie met de Berlijnse hoofdcommissaris Wilhelm Richter. Nadat Barmat op 31 december 1924 werd gearresteerd vanwege omkoping van leden van de sociaaldemocratische regering en frauduleuze financiële handelingen, reisde Broekhoff onmiddellijk naar Berlijn af en meldde een paar dagen later dat de Nederlandse belangen niet aangetast waren.

In 1935, toen de Duitse afvaardiging uit leden van de Gestapo afdeling ‘Bekämpfung Kommunismus’ bestond, werd op initiatief van Van Houten een zigeunercentrale opgericht; uiteraard stonden Broekhoff en het andere lid van de Nederlandse afvaardiging de Amsterdamse hoofdcommissaris Versteeg achter dit besluit. Dit was het de eerste aanzet tot de holocaust voor zigeuners en de Nederlandse politiemannen stonden daar vierkant achter. In feite is de holocaust van zigeuners een initiatief van Nederlandse christelijk-liberale regering.

Tot 1938 berustte het presidentschap van de IKK bij de Oostenrijkse politie en was het kantoor in Wenen gevestigd. Kort na de Anschluss van Oostenrijk bij Duitsland in 1938 werd Reinhard Tristan Eugen Heydrich tot president van de IKK benoemd en werd het kantoor naar Potsdam verplaatst. Van toen af publiceerde het IKK in zijn tijdschrift veel racistische en antisemitische artikelen.

Een saillant detail is dat in januari 1942 de Wannsee-conferentie, waarop tot de holocaust besloten werd, in het gastenverblijf van de IKK werd gehouden. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat die conferentie in december 1941 zou worden gehouden in het hoofdgebouw van de IKK, maar die werd afgeblazen vanwege het uitbreken van de oorlog tussen Duitsland en de Verenigde Staten. De conferentie werd georganiseerd door en stond onder leiding van Reinhard Heydrich die de voorzitter van de IKK was en het hoofd van de Gestapo Heinrich Müller, die al vele jaren lid van de IKK was en die sinds 1935 nauw met Broekhoff samenwerkte, was ook aanwezig. Zodoende mag men de holocaust als een initiatief van de IKK beschouwen en heeft het plan voor de holocaust een Nederlands tintje.

Adolf Eichmann was bij de conferentie aanwezig als hoofd van de afdeling Joodse Zaken van de Gestapo en functioneerde als notulist. Hij zou tijdens de holocaust het treinverkeer regelen naar de vernietigingskampen en vanwege die reden ver na de oorlog opgehangen worden. Verder was aanwezig Karl Georg Eberhard Schöngarth, die in 1944 naar Nederland kwam.

Indonesië

Niet alleen in Nederland werden communisten belaagd, maar dat gebeurde ook in Nederlands-Indië en Suriname. In 1914 was in Nederlands Indië door de Nederlander Henk Sneevliet de Partai Komunis Indonesia (PKI) opgericht (in 1921 stimuleerde hij ook de oprichting van de Chinese communistische partij, waardoor hij de basis legde van de stichting van de twee staten Indonesië en de Volksrepubliek China; aldus zou je wereldwijd Sneevliet als de meest invloedrijke man van de twintigste eeuw kunnen noemen). De PKI had als belangrijkste actiepunt de onafhankelijkheid van Indonesië. Hiermee werd de eerste serieuze aanzet naar de onafhankelijkheid ingezet. De aantrekkingskracht van de PKI op de bevolking was niet vanwege de marxistische principes, maar wel vanwege het activisme voor onafhankelijkheid en gelijkwaardigheid van de door de blanke kolonisator minderwaardig geachte lokale bevolking.

Voor de Nederlandse regering was dit een grote bedreiging en die vaardigde in 1927 een verbod op de PKI uit. Ook werd de uitgave van communistische publicaties belemmerd of verboden en belandden communisten in de gevangenis als ze aan de uitgifte meewerkten. De Nederlandse regering droeg hier als kolonisator de uiteindelijke verantwoording voor. Hieruit kun je concluderen dat de aan de macht zijnde Nederlandse christelijke en liberale partijen antidemocratisch waren en absoluut geen vrijheid van drukpers en meningsuiting wilden.

Veel Indonesische communisten werden gearresteerd en werden bij verhoren met zwepen afgeranseld en opzettelijk blootgesteld aan bijtende mieren, wat een ware marteling was. Velen werden samen met gezinsleden opgesloten in het concentratiekamp Boven Digoel in het zuidoosten van Nieuw-Guinea zonder dat er een strafproces had plaatsgevonden. Een strafproces was overigens onmogelijk was omdat er geen sprake was van strafbare feiten. De omstandigheden waren enigszins vergelijkbaar met de latere Duitse concentratiekampen, met dit verschil dat er geen mishandelingen plaats vonden, want de omstandigheden, zoals honger en ziektes, waren al barbaars genoeg. De gevangenen moesten hun eigen voedsel telen, onder klimatologische omstandigheden die daar niet geschikt voor waren. Bovendien warende gevangenen over het algemeen stadsmensen die van landbouw totaal geen verstand hadden. Verder heerste er een malaria-epidemie, die de werkkracht van de mensen ernstig aantastte. Er werd daardoor veel honger geleden en veel kinderen stierven door malaria. Verder werden de gevangenen belaagd door de lokale Papoea-bevolking. Dat waren kannibalen die nog in het stenen tijdperk leefden en de binnendringers met pijl en boog neerschoten, onthoofden en vervolgens oppeuzelden. Van diverse gevangenen werden alleen wat afgekloven botjes teruggevonden en hun schedels sierden de ingangen van de hutten van de kannibalen.

Er was geen bewaking, omdat ontsnappen door het bergachtig gebied bedekt met jungle bewoond door vijandige kannibalen, onmogelijk werd geacht. Weliswaar lukte het enkelingen toch om na een tocht van hemelsbreed 80 km naar Australisch Nieuw-Guinea te ontkomen, maar die werden dan door de Australische autoriteiten subiet aan Nederland uitgeleverd.

Nederlandse communisten werden uit Nederlands Indië gedeporteerd. Maar ook kwamen zonen van de Indonesische elite in Nederland studeren. Ze sloten zich daar aan bij de gezelligheidsvereniging Perhimpoenan Indonesia (PI). Vanwege het communistische standpunt van onafhankelijkheid voor Indonesië kreeg de CPN grote invloed binnen de PI.

Als propagandastunt plaatste de CPN in 1933 leden van de PI en Nederlanders om en om op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamer. Voor de CPN werden de Indonesiërs Umi Sardjono en Alimin Prawirodirdjo als Kamer-lid gekozen.

Echter Sardjono werd door het fascistoïde koloniaal bewind in Nederlandsch Indië onder wrede onmenselijke omstandigheden in het concentratiekamp Boven Digoel gevangen gehouden, zonder dat hij enig misdrijf had gepleegd en ook niet door een rechter was veroordeeld. De Nederlandse regering die het uiteindelijke gezag over Nederlandsch Indië had, weigerde opdracht te geven hem vrij te laten. Daarmee werd een ernstig misdrijf gepleegd, namelijk het verhinderen van het deel nemen aan de vergaderingen van de Tweede Kamer. Op dit misdrijf staat een zeer lange gevangenisstraf, waartoe de hoofdverantwoordelijke, de minister van koloniën De Graaff (protestant), veroordeeld had moeten worden (sommigen zullen denken dat dit wetsartikel alleen op beëdigde leden van de Tweede kamer slaat, omdat die in het wetsartikel genoemd worden, maar in Nederland bestaat het juridisch principe dat in deze speciale situatie de strafbaarheid ook uitgebreid moet worden tot het verhinderen van personen die naar de vergadering te komen om beëdigd te worden en dan meteen aan de vergadering kunnen deel nemen: dat heet in juridische termen de ‘bedoeling van de wetgever’). In het corrupte christelijk-liberale Nederland vervolgde het Openbaar Ministerie de minister niet.

Prawirodirdjo was in 1925 uit Nederlandsch Indië gevlucht omdat hij op politieke gronden in Boven Digoel opgesloten dreigde te worden. Na zijn verkiezing in 1933 dreigde de minister van Justitie Jan Donner (ARP) hem te arresteren als hij zich ooit weer op Nederlands grondgebied zou vertonen en naar Nederlandsch Indië over te brengen waar hij vervolgens in het opgesloten zou worden. Daarom had Donner ook tot een jarenlange gevangenisstraf veroordeeld moeten worden wegens het schenden van het vergaderrecht van de Tweede Kamer.

Ondanks dat er ook veel anticommunistische nationalisten lid van de PI waren, werd de PI al gauw door de Centrale Inlichtingendienst als een communistische mantelorganisatie gezien en zond zelfs infiltranten in de PI (bijv. Hakim Abinara marga Tampoebolon).

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland werden vanuit de PI verzetsgroepjes georganiseerd. Een aantal van die groepjes werkten nauw met de CPN samen, maar er waren er ook die met de Parool– en Vrij Nederland-groep of met meerdere van deze verzetsorganisaties tegelijkertijd samenwerkten, terwijl andere weer bij het illegale blad De Vrije Katheder (een samenwerkingsorgaan dat door communisten was gestart en werd gedomineerd) samenwerkten. De PI kan daardoor niet als een puur communistische verzetsgroep gezien worden. Het verzet door de PI richtte zich grotendeels op het samenstellen en verspreiden van illegale blaadjes en het te hulp komen van de Joodse bevolking.

Na de oorlog keerden veel communistische leden van de PI terug naar Nederlands Indië om aan de onafhankelijkheidsstrijd deel te nemen. Verschillenden van hen werden in 1948 door de Indonesische nationalisten op een gruwelijke wijze vermoord.

In 1948 was de Belgische SS’er en in 1943 in Sachsenhausen tot ‘stay-behind’ opgeleide Pierre Sweerts lid van de Binnenlandse Veiligheidsdienst geworden; hij was toen al enige tijd lid van de criminele stay-behind organisatie SOAN, die onderdeel van de VVD was (het prominente VVD-lid Stikker was oprichter van de SOAN). Binnen de SOAN was hij betrokken bij de Zuid-Molukse organisatie Door de eeuwen trouw die zich fel tegen de onafhankelijkheid van Indonesië verzette. Sweerts werkte daarbij nauw samen met Raymond Westerling bij lucratieve criminele activiteiten in het kader van SOAN. Een van de activiteiten was het opkopen van militaire vliegtuigen die na de oorlog niet meer nodig waren. Contractueel moesten de vliegtuigen gesloopt worden, maar in werkelijkheid werden de vliegtuigen opgeknapt en aan het Koninklijk Nederlandsch Indisch Leger verkocht, wat veel winst opleverde (de SOAN was nauw verbonden met de politieke partij VVD die in 1948 van de regering deel uitmaakte). Sweerts kreeg van de Nederlandse staat bescherming tegen de Belgische overheid, die hem wegens ernstige oorlogsmisdrijven, onder andere massamoorden, ter dood had veroordeeld. Later werd Sweerts toch aan België uitgeleverd waarna de doodstraf in een betrekkelijk korte celstraf werd omgezet. Omstreeks 1960 werd via Nederlandse bemiddeling Sweerts door de CIA aangesteld als zogenoemde stay-behind in Indonesië.

In 1965 zette Soeharto een staatsgreep door communisten in scene en vermoordde tegelijkertijd nagenoeg alle concurrenten voor zijn macht als dictator. Vervolgens werden in de jaren daarna 1 tot 3 miljoen aanhangers van de PKI vermoord (die aanhangers waren over het algemeen geen communisten, maar veel standpunten van de PKI waren populair onder de bevolking). Bij deze moordpartij, wereldwijd een van de grootste in de twintigste eeuw, zijn ook verschillende verzetsmensen uit Nederland vermoord. De Nederlandse regering en de leden van het koninklijk huis waren dikke vriendjes met Soeharto, die een van de grootste moordenaars ven de twintigste eeuw was. De Binnenlandse Veiligheidsdienst gaf via de Amerikaanse CIA namen van Indonesische communisten door, waarvan er vele vermoord werden. De Nederlandse regering was zodoende rechtsreeks medeplichtig aan de moord op waarschijnlijk tientallen personen met de Nederlandse nationaliteit. Daarbij moet bedacht worden dat het aantal slachtoffers van de Nederlandse namenlevering een veelvoud daarvan was, aangezien in Indonesië de bij onderzoek ontdekte contacten van deze personen nog veel meer arrestanten opleverden. De christelijk-liberale Nederlandse regering was daarmee medeplichtig aan een van de grootste genocides van de twintigste eeuw.

Inlichtingendiensten

De gemeentelijke Politie Inlichtingendiensten werden begin jaren twintig opgericht met het doel de Centralen Inlichtingendienst van informatie over politieke activiteiten door personen die aangesloten waren bij linkse organisaties of organisaties die links leken te zijn: communisten, revolutionairsocialisten, anarchisten, antimilitaristen, dienstweigeraars, antikolonialisten, pacifisten, vredesactivisten, vakbondsbestuurders, feministen, Esperantisten, Jehovah’s Getuigen, vrijmetselaars, werklozenactivisten, etc. Over de activiteiten van de activiteiten van deze gemeentelijke is door extreme geheimhouding weinig bekend. Maar door te kijken naar de activiteiten in de loop der tijd van bij deze inlichtingendiensten betrokken personen kan wel een indruk van de aard van de Inlichtingendiensten gekregen worden.

Het enige onderzoek dat ooit naar het personeel van een gemeentelijke inlichtingendienst is gedaan, is mijn onderzoek naar de Haagse politie Inlichtingendienst. Het toont aan dat de beroepshistorici hondstrouw aan de extreemrechtse christelijk-liberale overheid waren en bereid waren veel te verzwijgen. Op basis van schaarse gegevens mag men veronderstellen dat het personeel van de andere gemeentelijke inlichtingendiensten op soortgelijke manier was samengesteld.

Het hoofddoel van de inlichtingendienst was het bestrijden van het communisme. Formeel was ook een doel het in de gaten houden van buitenlandse spionne. Maar deze taak was een farce, want er werd op grote schaal samengewerkt met Duitse spionage die verreweg de meeste spionnen in Nederland actief had. Het christelijk-liberale landverraad begon dus al ver voor de oorlog.

In 1926 werd de Haagse Politie Inlichtingendienst los gemaakt van de Vreemdelingendienst en kwam rechtstreeks onder hoofdcommissaris François van ’t Sant te vallen. Het personeel werd toen ook uitgebreid en kwamen de later zeer beruchte oorlogsmisdadigers Johannes Hubertus Veefkind en Steven Pegels bij de Inlichtingendienst te werken. Verder werden informanten aangeworven die in twee categorieën uiteenvielen: 1. personen die linkse organisaties moesten infiltreren om zodoende aan gegevens te komen en die organisaties moesten aanzetten tot het plegen van strafbare feiten om zo een mogelijk verbod op de organisaties te kunnen uitvaardigen; 2. contacten met Duitse spionnen onderhouden en ondersteunen bij het verzamelen van informatie, zodat Nederlands politiepersoneel geen gevaar liep beschuldigd te worden van spionage. De Duitse spionage was voornamelijk geïnteresseerd in de militaire opbouw van Nederland en in de steun die vanuit linkse organisaties werd gegeven aan het linkse verzet in Hitler-Duitsland.

Overzicht van een de achtergronden en activiteiten voor en tijdens de oorlog van enkele leden van de vooroorlogse Haagse Politie Inlichtingendienst:

Johannes Gerardus Amiabel: Hij was chef van de Inlichtingendienst van 1935 tot augustus 1940. Hij gaf leiding aan de contacten met de Gestapo in Wuppertal en liet gegevens over communisten per koerier naar Wuppertal overbrengen (waanzinnig duur in een tijd van extreme bezuinigingen). Hij ontving in 1937 van de Duitse consul het Officierskruis van de Adelaar. In augustus 1940 werd hij de naaste medewerker van de berucht sadistische en antisemitische procureur-generaal de NSB’er Robert van Genechten. In 1943 zocht een zoon van de vooroorlogse Inlichtingendienst-informant in de CPN Salomon de Beer in vertrouwen zijn hulp voor een nieuw onderduikadres. Salomon en zijn zoon waren op verschillende adressen ondergedoken. In plaats van hulp te bieden, liet hij de zoon en de op diens onderduikadres aangetroffen ondergedoken twee Joden arresteren. Alle drie arrestanten zijn om het leven gekomen.

Joannes Antonius (Jan) Baars: Hij was stichter en leider van de Algemeenen Nederlandsche Fascisten Bond. Hij was een vechtersbaas die regelmatig politiemannen in elkaar sloeg. Hij werkte nauw samen met een deels door de regering gefinancierde particuliere inlichtingendienst die onderdeel was van de extreemrechtse Liberale Staats Partij (voorganger van de VVD) en geleid werd door Samuel Citroen. Hij was informant voor de Haagse Politie Inlichtingendienst en later voor de Centralen Inlichtingendienst. Hij was persoonlijke vriend van de Italiaans fascistenleider Benito Mussolini. Na de Duitse bezetting werd hij onderofficier van de Wehrmacht waarvoor hij inkoper werd; hij werkte in uniform van de Wehrmacht. Hij werd lid van de NSB. Hij kreeg in september 1940 van de Duitsers toestemming om naar Italië te reizen om Mussolini te bezoeken. Hij werd in 1943 secretaris voor de WA-hopman Albertus Nijland, waarvoor hij de verradersbrieven waarin nog vrij rondlopende Joden werden gemeld, zonder hen te waarschuwen dat ze in groot gevaar verkeerde. Hij kwam na de oorlog bij de Buitenlandse Veiligheidsdienst. In de jaren zestig gaf de fascistische minister-president Jan de Quay op verzoek van Baars (de brief met het verzoek van Baars suggereert chantage) opdracht aan de Stichting 1940-1945 om Baars een verzetspensioen toe te kennen, zonder dat Baars enig verzet had gepleegd, gevangen had gezeten of enig letsel had opgelopen, maar daarentegen wel op grote schaal landverraad had gepleegd (dientengevolge kreeg Baars ook het Verzetsherdenkingskruis).

Cornelis Bakker: Hij was voor de oorlog lid van de Haagse Politie Inlichtingendienst en werd in 1939 gedetacheerd bij de Centralen Inlichtingendienst. Hij werd in 1938 bestuurslid van de politiemannenzangvereniging Entre Nous, dat als dekmantel voor contacten tussen de Inlichtingendienst en de Gestapo in Wuppertal gebruikt werd. Meteen na de Nederlandse capitulatie werd hij lid van de NSB. Hij was gedurende een half jaar tijdelijk chef van de Inlichtingendienst, waarbij hij samenwerkte met Van Soolingen. Bij die samenwerking werd ruim dertig communisten gearresteerd, van welke er twintig om het leven zijn gekomen.

Josephus Boegheim: Hij was informant voor de Haagse Politie Inlichtingendienst. Hij was lid van de NSB. Hij ging in 1938 voor Duitsland spioneren.

Ari Leendert van den Bos: Hij kwam in januari 1940 bij de Inlichtingendienst en werd contactpersoon voor Van Soolingen, wat hij tot augustus 1941 bleef. Hij meldde zich aan om als vrijwilliger aan het Oostfront tegen de Sovjet Unie te gaan vechten. Tijdens het strafproces tegen Van Soolingen pleegde hij meineed op instigatie van de leider Johann Gottlieb Crabbendam van Bureau B van het Bureau Nationale Veiligheid (kort daarna Binnenlandse Veiligheidsdienst geheten) om personeel van die dienst dat landverraad en oorlogsmisdrijven had gepleegd, in bescherming te nemen.

Andreas George Bouten: Hij was een Nederlander die voor Duitsland spioneerde. Hij was lid van de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond van Jan Baars. Hij werkte samen met Steven Pegels van de Haagse Politie Inlichtingendienst. Hij werkte vanaf 1934 voor het Vlaams Nationaal Verband. Hij stond in contact met Burcke die chef was van de Belgische Geheime Dienst. Hij ging eind jaren dertig voor de Centralen Inlichtingendienst werken. Hij werd op 3 mei 1940 geïnterneerd. Hij werd V-Mann voor de Sicherheitsdienst en schreef rapporten over informatie die hij verzameld had over Joden en communisten. Tijdens de oorlog was hij in Duitse dienst en werkte op het landgoed Zorgvliet met als chef Herbert Pröbsting. Hij bood een gijzelaar aan zich vrij te kopen voor zesduizend gulden, waaruit afgeleid kan worden dat Bouten V-Mann van Friedrich Frank was. Daaruit kan afgeleid worden dat hij lid was van de organisaties Jagdkommando Nordwest en Werwolf; deze organisaties waren een vervolg van het Skorzeny-Kommando en hun activiteiten kwamen overeen met die van wat later stay-behind organisaties waren en zouden uitmonden in de criminele organisatie Operatiën & Inlichtingen die tot omstreeks 1990 zou blijven bestaan en onlangs nog tot staatsgeheim is verklaard. Hij werd na de oorlog tot 9 jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Abraham van Dijk: Hij werkte al in 1926 bij de Inlichtingendienst die door hoofdcommissaris François van ’t Sant werd aangestuurd. Hij werd in de zomer van 1940 lid van de SS en vervolgens van de NSB. Hij arresteerde Jehovah’s Getuigen. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. Hij werd tijdens de oorlog een belangrijke hulp voor de Duitse topspion Traugott Protze en bracht daarbij de geallieerde zaak veel schade toe door een pilotenlijn te laten infiltreren, waardoor niet alleen veel boven Nederland neergekomen vliegtuigpersoneel of gevangen werd genomen of verhinderd werd naar Engeland terug te keren, maar ook assisteerde hij bij het via de pilotenlijnen smokkelen van Duitse spionnen naar Engeland (onder andere de Duitse spion Bonn, waarmee voor de oorlog werd samengewerkt). Mede door zijn activiteiten werd een belangrijk deel van de communistische verzetsorganisatie Wollweber opgerold, wat een zware klap voor de geallieerde oorlogsvoering was. Hij stuurde de spionne Dora Peekema-Dibbets, die in die hoedanigheid via een seksuele relatie met de Amerikaanse militaire attaché in Madrid plaats en tijdstip van de invasie in Normandië wist te achterhalen, maar die informatie niet tijdig in Berlijn kon krijgen. Na de oorlog werd hij benoemd tot adjudant van koningin Wilhelmina om haar te bespioneren en kreeg een koninklijke onderscheiding. Vervolgens werd hij lid van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD).

Willem Hendrik van Duivenboden: Hij behoorde in 1933 tot de eerste leden van de NSB. Hij was voor de oorlog een politie-infiltrant in de CPN. Hij was tijdens de oorlog V-Mann voor de Sicherheitsdienst en hielp bij het arresteren tientallen communisten; hij verhoorde en martelde gearresteerde communisten. Hij vertaalde het Duitse doodvonnis voor de slachtoffers bij de massamoord op 46 personen in maart 1945 in Varsseveld.

Johannes Eckhardt was voor de oorlog lid van de Inlichtingendienst. Hij werd tijdens de bezetting lid van de NSB en liep rond met een NSB-speldje op zijn revers. Hij stelde al in februari 1941 rapportjes op over activiteiten van CPN- en RSAP-leden. Hij registreerde ten behoeve van de Sicherheitsdienst de communisten die door de Inlichtingendienst in de regio Den Haag gearresteerd werden in het kader van de Aktion CPN. Hij bereidde de deportatie van 17.000 Haagse Joden voor op een moment dat binnen de Haagse Politie Inlichtingendienst al bekend was dat de Joden in Polen massaal vermoord werden. Later was hij betrokken bij het opsporen en arresteren van ondergedoken Joden. Hij was van mei 1943 tot september lid van de Bahnfahndung (treincontrole) en arresteerde daarbij veel mensen, voornamelijk Joden. Zijn activiteiten bij de treincontrole hebben waarschijnlijk tot de dood van vele tientallen Joden geleid. Hij kwam na de oorlog werken bij de BVD.

Adrianus Jacobus Goedbloed: Hij kwam in 1939 bij de Inlichtingendienst. Hij werd meteen na de Duitse inval lid van de NSB.

Jacob Gros: Hij werd in 1935 lid van de Inlichtingendienst. Hij begeleidde voor de oorlog de politie-infiltrant in de CPN Johannes Hubertus van Soolingen. Vanwege het ambtenarenverbod mocht hij geen lid van de NSB zijn, maar in plaats daarvan werd zijn zoon lid van de NSB. Aan het eind van de oorlog was hij lid van het Sonderkommando Frank dat voor de Duitse contraspionage werkte en de Silbertannemoorden pleegde. Na de oorlog werd hij lid van de BVD en onderhield het contact tussen BVD en Van Soolingen in de strafgevangenis Leeuwarden. Het heeft er alle schijn van dat hij betrokken was bij de onrechtmatige vrijlating van de wegens ernstige oorlogsmisdrijven veroordeelde Van Soolingen met als argument dat die zogenaamd stervende was.

Gerhard Hanken: Hij was lid van de Inlichtingendienst. Hij was betrokken bij het opsporen en arresteren van de Stijkelgroep, wat resulteerde in meer dan dertig doden. Hij werd na de oorlog bevorderd tot commissaris. Hij werd lid van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Zijn personeelsdossier is uit het Politiearchief verdwenen, wat er op duidt dat hij uiterst kwalijke zaken te verbergen had.

Cornelis Heijnis: Hij was voor de oorlog formeel geen lid van de Inlichtingendienst, maar werd regelmatig voor de Inlichtingendienst opgeroepen om taken in burgerkleding te verrichten. Hij kwam in april 1941 bij de Documentatiedienst. Hij werd meteen na de Duitse inval lid van de NSB. Hij arresteerde in 1942 ondergedoken Joden. Hij was nauw betrokken bij de arrestatieactie in december 1942 tot maart 1943 waarbij ruim dertig communisten gearresteerd werden, waarvan er twintig om het leven zijn gekomen. Hij kwam in de loop van 1944 bij de treincontrole werken, wat enige tientallen Joden het leven heeft gekost. Na het opheffen van de treincontrole in september 1944 trad hij toe tot de Sicherheitsdienst, waar hij samenwerkte met Van Soolingen. Hij was nauw betrokken bij de arrestatie van drie communisten in 1945, waarvan hij er twee persoonlijk arresteerde, en wist dat in die tijd alle communisten bij publieke fusillades doodgeschoten werden.

Willem Hol: Meteen na de Nederlandse capitulatie werd hij door burgemeester De Monchy aangesteld als chef van de Inlichtingendienst. Hij stelde in 1941 de lijsten samen van alle Haagse Joden, bedrijven met Joodse eigenaren en huizen in bezit van Joden. In 1943 stal hij 23.000 gulden (nu 250.000 Euro) uit een politiekas.

Jan Frederik Everardus Hopman: Hij was voor de oorlog lid van de Inlichtingendienst. Hij werd in 1938 bestuurslid van de politiemannenzangvereniging Enter Nous, dat als dekmantel voor contacten tussen de Inlichtingendienst en de Gestapo in Wuppertal gebruikt werd. Hij werd aangesteld als speciale koerier tussen de Inlichtingendienst en de Sicherheitsdienst, in welke functie hij informatie en in beslag genomen illegale lectuur naar de Sicherheitsdienst over bracht. Hij werd na de Duitse inval chef van de Inlichtingendienst.

Laurentius Livinus van Laere: Hij kwam in 1939 bij de Inlichtingendienst. Hij was betrokken bij het opsporen en arresteren van leden van de Stijkelgroep, wat in meer dan dertig doden resulteerde. Zijn echtgenote werd telexiste bij de Sicherheitsdienst, wat allen was toestaan voor mensen die hondstrouw aan de Duitsers waren en een NSB-instelling hadden. Hij werd lid van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Na de oorlog liet hij dossiers verdwijnen met betrekking tot de crimineel, Duits spion, V-Mann, bunkerbouwer, landverrader, zwarthandelaar en handelaar in van Joden gestolen onroerend goed Reinder Zwolsman.

Cornelis Leemhuis: Hij werkte voor de oorlog ten behoeve van de Inlichtingendienst nauw samen met de Duitse topspion Traugott Protze. Meteen in mei 1940 trad hij als tolk toe tot de Sicherheitsdienst. Hij werd in september 1940 lid van de NSB en sloot zich later aan bij de SS. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. Hij werkte tijdens de oorlog voor Sonderstelle P, wat een spionageorganisatie van Traugott Protze was. Hij penetreerde de pilotenlijn naar Spanje, waarbij hij tot Parijs reisde. Hij pleegde een inbraak bij het Nederlandse Militaire archief aan de Fluweelen Burgwal, waar hij dossiers met staatsgeheimen ontvreemde en aan de Duitsers overhandigde. Hij kwam in 1943 bij de Documentatiedienst. In juni 1944 was hij een van de politiemannen die leden van de verzetsgroep Karl arresteerden, waarvan er ongeveer twintig om het leven zijn gekomen. Hij was betrokken bij de stay-behind organisatie Weerwolf (een voortzetting van het Duitse Skorzeny-Kommando en later overgaande in SOAN en Operatiën & Inlichtingen). In maart 1945 arresteerde hij enkele communisten, die een paar dagen later als toen gebruikelijk gefusilleerd werden. In 1945 haalde hij de mensen op uit de politiecellen aan het Lyceumplein die bestemd waren om bij wijze van represaille doodgeschoten te worden. Aan het eind van de oorlog ging hij deel uitmaken van de organisatie Weerwolf.

Krieno Hendrik Luurssen: Hij had een leidinggevende rol binnen de vooroorlogse Inlichtingendienst. Hij werd op eigen verzoek in mei 1940 gedetacheerd bij de Sicherheitsdienst. Hij was van december 1942 tot september 1944 chef van de treincontrole, waardoor vele honderden mensen, meest Joden maar ook andere gezochte personen of personen met een vals persoonsbewijs, in handen van de Sicherheitsdienst werden gespeeld. Hij was betrokken bij de arrestatie van de bekende verzetsman Theo Dobbe. Verder was hij betrokken bij een afpersingssysteem van de Sicherheitsdienst, waarbij mensen, die vanwege een gering vergrijp waren gearresteerd, zich tegen een hoog bedrag (meestal vijfduizend gulden, dat is meer dan vijftigduizend Euro nu) konden vrijkopen; het geld werd verdeeld onder enkele Sicherheitsdienstmannen en V-mannen als Luurssen. Aan het eind van de oorlog infiltreerde hij de verzetsgroep van Hannie Schaft. Na de oorlog werd hij benoemd tot hoofd van de Politieke Recherche Afdeeling Amsterdam.

Nicolaas Gerardus van der Meij: Hij was voor de oorlog tot augustus 1940 hoofdcommissaris van politie in Den Haag. Als hoofdcommissaris stuurde hij de Inlichtingendienst rechtstreeks aan. In mei 1940 vaardigde hij een bevel uit dat alle verordeningen van de Duitsers strikt opgevolgd moesten worden. Hij werd demonstratief door de Duitsers afgezet in verband met de dood van de WA-man Peter Ton, maar dat was een schijnvertoning om zo een handlanger op die positie te plaatsen. Hij werd vervolgens benoemd tot raadsadviseur van de berucht sadistische en antisemitische procureur-generaal de NSB’er Robert van Genechten. Hij bereidde de omvorming van de Nederlandse politie tot Staatspolitie voor, waarmee de politie een instrument volledig in Duitse handen werd.

Steven Pegels: Hij werd in 1926 bij de politie aangesteld en kreeg meteen een positie bij de bij gewone politiemannen in hoog aanzien staande Inlichtingendienst die rechtstreeks door hoofdcommissaris François van ’t Sant werd aangestuurd. Hij legde in 1933 voor de rechtbank een meinedige verklaring af om een van moord beschuldigde communist veroordeeld te krijgen. Daarvoor was Pegels informant voor de Inlichtingdienst geweest en was infiltrant in de CPN en bestuurslid van het Werkloozen Agitatie Comité. In die laatste functie werd hij per ongeluk als linksextremist geregistreerd in de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst. Eind jaren dertig werkte hij samen met de Duitse spion Nowak. Hij kreeg voor de oorlog van de Duitse consul de Verdienstmedaille van de orde van de adelaar uitgereikt. Hij werd tijdens de bezetting lid van de NSB. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. In maart 1943 werd hij aangesteld als chef van de Documentatiedienst en gaf daar leiding aan de opsporing van ondergedoken Joden en de deportatie van vele duizenden Haagse Joden. In de herfst van 1944 werd hij ingelijfd bij de Sicherheitsdienst.

Anne van der Ploeg: Hij kwam in 1931 of eerder bij de Inlichtingendienst en werd toen dus aan gestuurd door hoofdcommissaris François van ’t Sant. Hij beheerde voor de oorlog het archief van de Haagse Politie Inlichtingendienst, waarin veel gegevens over communisten en andere linkse personen vermeld stonden. Hij beheerde het soortgelijke archief voor de Documentatiedienst en leverde informatie voor de arrestatie van communisten en anderen, wat honderden mensen het leven heeft gekost. Hij bereidde de arrestatie van tientallen Jehovah’s Getuigen voor en arresteerde er zelf ook een aantal en was daarmee medeplichtig aan de massamoord op twintig Haagse Jehovah’s Getuigen. Hij arresteerde Joden die zich na een oproep niet in Westerbork gemeld hadden. Hij bracht doodsberichten uit de concentratiekampen naar de nabestaanden. Hij werd in augustus 1944 bij de Sicherheitsdienst ingelijfd. Hij deserteerde op Dolle Dinsdag. Na de oorlog werd hij aangesteld bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst waar hij hetzelfde archief beheerde.

Nanning Dirk Pool: Hij was in de jaren twintig chef van de Inlichtingendienst. Hij schreef in oktober 1940 een brief naar de door de Duitsers benoemd hoofdcommissaris Hamer met onder andere de tekst: ‘Ik verklaar nadrukkelijk niet anti-Duitsch te zijn, integendeel hebben veel beginselen van het Nationaal-Socialisme en handelingen van de Duitsche overheid mijn volle sympathie.’ Hij had thuis een schilderij aan de muur hangen dat bij een huiszoeking door de politie in beslag was genomen. Hij leidde het onderzoek naar een brandstichting in Den Haag waarvan vermoed werd dat het door communisten was gepleegd; het onderzoek leidde tot de dood van bijna 600 mensen, meest Joden.

Leonardus Adrianus Poos: Hij werkte onder hoofdcommissaris François van ’t Sant bij de Inlichtingendienst. Hij bezocht voor de oorlog voor de Inlichtingendienst vergaderingen van de CPN. Hij was betrokken bij de contacten tussen de Inlichtingendienst en de Gestapo in Wuppertal. Hij kreeg in 1939 een functie bij de Centralen Inlichtingendienst. Hij werd vanuit de Documentatiedienst gedetacheerd bij de Sicherheitsdienst, waar hij werkte aan de opsporing van niet-linkse verzetsorganisaties. Een dochter van hem kreeg een functie bij de Sicherheitsdienst. Hij spoorde leden van de Stijkelgroep op en arresteerde er verschillende van. Hij arresteerde leden van de Ordedienst. Hij mishandelde arrestanten. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. Hij verrichtte activiteiten in opdracht van de Duitse topspion Traugott Protze.

Pieter Jan Ritsema: Was voor de oorlog lid van de Inlichtingendienst. Was van begin af aan lid van Documentatiedienst tot maart 1942. Hij werd lid van de NSB. Hij trad toe tot de SS.

Cornelis Jacobus de Roos: Was lid van de Inlichtingendienst. Werd bij oprichting Documentatiedienst daar lid van, maar ging weg per 1 januari 1941. Hij werd lid van de NSB. Hij trad toe tot de SS. Na de oorlog werd een opsporingsbericht betreffende hem uitgevaardigd, want hij was voortvluchtig wat duidt op ernstige oorlogsmisdrijven.

Johannes Lubertus Savenije: Hij was voor de oorlog lid van de Inlichtingendienst. Hij kreeg van de Duitse consul een eremedaille van verdienste voor het verstrekken van inlichtingen vermoedelijk gegevens over Duitse politieke vluchtelingen, waarbij veel communisten die vanuit Nederland verzet tegen Duitsland verrichtten). Hij werd in oktober 1940 lid van de NSB. Hij werd vanuit de Documentatiedienst gedetacheerd bij de Sicherheitsdienst, waar hij werkte aan de opsporing van niet-linkse verzetsorganisaties. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. Hij verrichtte activiteiten in opdracht van de Duitse topspion Traugott Protze.

Marten Slagter: Hij had de leiding bij de vooroorlogse contacten tussen de Inlichtingendienst en de Gestapo in Wuppertal. Voor die contacten werd de Haagse politiemannenzangvereniging Entre Nous als dekmantel gebruikt en Slagter werd voorzitter van die vereniging gemaakt. Hij werd meteen na de Duitse inval officieel lid van de NSB, maar kreeg een nummer beneden de honderdduizend wat in de regel werd toegekend aan geheime leden van voor de oorlog. Hij werd vanuit de Documentatiedienst gedetacheerd bij de Sicherheitsdienst, waar hij werkte aan de opsporing van niet-linkse verzetsorganisaties. Hij arresteerde leden van de Ordedienst. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. Hij verrichtte activiteiten in opdracht van de Duitse topspion Traugott Protze. Hij mishandelde arrestanten.

Johannes Hubertus van Soolingen: Hij was sinds januari 1922 infiltrant in de CPN. Hij kreeg een bestuursfunctie in het Werkloozen Agitatie Comité en werd daardoor per vergissing opgenomen in de lijst van linksextremisten. Door de opdracht van burgemeester De Monchy aan de Inlichtingendienst om ten behoeve van de Duitsers door te werken, werd hij door de Inlichtingendienst eind mei 1940 benaderd om zijn infiltratie in de CPN voort te zetten. Hij werd lid van de NSB. Hij verstrekte aan de Documentatiedienst informatie die tot vier arrestatieacties hebben geleid van bij elkaar meer dan tweehonderd communisten, waarvan er 127 om het leven zijn gekomen. Hij werd in 1943 tijdens een arrestatieactie tegen communisten voor de schijn gearresteerd en vervolgens per onmiddellijk uit het Oranjehotel vrij gelaten. Hij werd na de oorlog een strafproces veroordeeld tot een gevangenisstraf van 18 jaar. Hij werd in 1951 onrechtmatig vrijgelaten omdat hij zogenaamd stervende was, maar toen het uitkwam werd hij weer gevangen gezet. Bij de vrijlating lijkt de Binnenlandse Veiligheidsdienst met daarbij in het bijzonder Crabbendam een hoofdrol te hebben gespeeld.

Hendricus Johannes Teseling: Voor de oorlog lid van de Inlichtingendienst en in het begin van de oorlog lid van de Documentatiedienst.

Johannes Teunissen: Hij was lid van de Inlichtingendienst. Hij werd lid van de Documentatiedienst. Hij werd lid van de NSB. Hij sloot zich aan bij de SS. Hij verrichtte activiteiten voor de Duitse topspion Traugott Protze. Hij werd in 1944 chef van de Documentatiedienst. Hij werd in augustus 1944 ingelijfd bij de Sicherheitsdienst. Zijn dochter werd dienstmeisje bij Duitse topspion Traugott Protze.

Johannes Hubertus Veefkind sr.: Hij werd in 1926 aangesteld bij de Inlichtingendienst die door hoofdcommissaris van ’t Sant werd aangestuurd. Hij moest openlijk CPN-vergaderingen bezoeken, maar mocht dan geen contact met de politie-infiltrant Johannes Hubertus van Soolingen hebben. In opdracht van burgemeester De Monchy onderhield hij sinds 1935 contacten met de Gestapo in Wuppertal waar hij de latere leider van de Duitse communistenbestrijding in Nederland Kurt Hermann August Döring leerde kennen. Als dekmantel voor die contacten werd de Haagse politiemannenzangvereniging Entre Nous gebruikt, waarvan hij lid was. In de jaren dertig werd hij geheim lid van de NSB, wat volgens het ambtenarenverbod verboden was. Hij kreeg voor de oorlog van de Duitse consul de Verdienstmedaille van de orde van de adelaar uitgereikt. Hij constateerde in 1938 dat de NSB op de terreinen van Shell schietoefeningen hield, maar trad er niet tegen op en liet ook het verboden wapenbezit ongemoeid. Hij werd in november 1940 openlijk lid van de NSB, maar kreeg vanwege zijn vooroorlogse geheime lidmaatschap een nummer beneden de honderdduizend. Tijdens de oorlog werd hij door de liberale burgemeester Van der Bilt bij de Sicherheitsdienst gedetacheerd. Zijn anticommunistische activiteiten, waarbij ook gebruik werd gemaakt van voor de oorlog verkregen kennis, heeft tot de dood van 107 communisten geleid. Hij martelde zeer veel gearresteerde communisten met blijvend letsel als gevolg en was medeplichtige bij het doodmartelen van Herman Holstege. Hij probeerde seksuele contacten te krijgen met de echtgenotes van arrestanten in ruil voor een bezoek aan de arrestant in de gevangenis. Hij stal goederen en geld uit de woningen van arrestanten. Hij arresteerde joden en mishandelde ze ernstig. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde.

Jan Nicolaus Viëtor: Hij was in 1939 en 1940 bij de Inlichtingendienst gedetacheerd. Hij werd lid van NSB. Hij sloot zich aan bij de SS. Hij kwam begin 1941 bij de Documentatiedienst. Hij werd bij de Sicherheitsdienst gedetacheerd. Hij maakte in het kader van het Englandspiel deel uit van het ‘ontvangstcomité’ dat door François van ’t Sant in Londen uitgezonden Nederlandse geheime agenten opving en voor de Duitsers arresteerde. Hij verrichtte activiteiten voor de Duitse topspion Traugott Protze. Hij werkte tijdens de oorlog voor Sonderstelle P, wat een spionageorganisatie van Traugott Protze was. Hij penetreerde de pilotenlijn naar Spanje, waarbij hij tot de Pyreneeën reisde. Hij pleegde een inbraak bij het Nederlandse Militaire archief aan de Fluweelen Burgwal, waar hij dossiers met staatsgeheimen ontvreemde en aan de Duitsers overhandigde. Hij werd in 1944 lid van het Sonderkommando Frank dat voor de Duitse contraspionage werkte en de Silbertannemoorden pleegde.

Doordat Nederlandse historici systematisch geen onderzoek hebben gedaan naar de contacten van het vooroorlogs inlichtingendienstpersoneel met de Gestapo en NSB is buiten mijn gegevens over Den Haag daar nagenoeg niets over bekend. Tijdens mijn onderzoek ben ik toch enkele van die contacten tegengekomen:

Rotterdam:

Christoffel Bennekers: Hij was chef van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst. Hij werkte voor de oorlog nauw samen met de Gestapo in Hamburg, waarbij hij de informant Anton van der Waals als spion tegen de communisten, speciaal de groep Wollweber, inzette. In opdracht van de burgemeester en hoofdcommissaris Louis Einthoven overhandigde hij eind 1937 in Hamburg een lijst van namen van leden van de groep Wollweber aan de Gestapo; in combinatie met op basis van deze lijst later door de Gestapo achterhaalde leden heeft dit aan minstens 19 leden van de groep Wollweber het leven gekost.

Louis Einthoven: Hij was hoofdcommissaris van politie. Hij werkte nauw voor de oorlog nauw samen met de Gestapo en moet als zodanig een Duits spion genoemd worden. Hij werkte nauw samen met de informant Anton van der Waals (vaak Nederlands grootste landverrader genoemd). Hij werd na de oorlog achtereenvolgens directeur van het Bureau Nationale Veiligheid, Centrale Veiligheidsdienst en Binnenlandse Veiligheidsdienst, waarbij hij vooral communisten vervolgde en daarbij speciale aandacht besteedde aan overlevende leden van de groep Wollweber (Rote Kapelle). Bij het Bureau Nationale Veiligheid werkte hij nauw samen met Anton van der Waals. Hij nam veel inlichtingendienstpersoneel in dienst die lid waren geweest van de NSB en zeer veel Joden bewust de dood in hadden gejaagd.

Anton Jan Dirk van der Waals: Hij was lid van de NSB. Hij werd in januari 1937 informant voor de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst. Hij infiltreerde de CPN-afdeling op de linker Maasoever en bracht de activiteiten van de scheepssabotagegroep van de groep Wollweber in beeld. Hij werd bij de Sicherheitsdienst vooral ingezet bij het Englandspiel, waarbij hij nauw samenwerkte met een reeks van politiemannen die aan de vooroorlogse Haagse Politie Inlichtingendienst verbonden waren geweest. Hij was in het kader van het Englandspiel verantwoordelijk voor tegen de honderd door de Londense regering uitgezonden geheime agenten en personen waarmee deze agenten contact moesten zoeken.

Amsterdam:

Karel Henri Broekhoff: Hij was sinds 1922 lid van de Kriminal Poliziche Kommission, een politieke politie op Europees niveau onder leiding van extreemrechtse en later Nazi-politiemannen. Hij werkte sinds januari 1935 nauw samen Heinrich Müller, die toen al hoofdverantwoordelijke voor de moord op honderden communisten en Joden was en tijdens de oorlog voor alle (ongeveer vier miljoen) moorden inde concentratiekampen (inclusief alle vergassingen van voornamelijk Joden en Roma, maar ook vele honderden communisten). Hij moest in 1935 van Müller aan de mister van Justitie overbrengen dat door Nederland uitgewezen communistische vluchtelingen in Duitsland met de doodstraf rekening moesten houden. Uit deze boodschap kun je ook opmaken dat in het geval van een Duitse bezetting Nederlandse communisten hun leven niet zeker zouden zijn.

Broekhoff overhandigde in totaal drie keer een lijst van linksextremisten, waarmee hij in belangrijke mate bijdroeg aan de moord op minstens vierhonderd communisten. Hij gaf vanuit Berlijn opdracht om op bepaalde adressen in Amsterdam huiszoeking te doen. Hij liet politieassistentie verlenen bij de ontvoering van een Duitse vluchteling vanuit Amsterdam naar Duitsland door de Gestapo. Toen vanuit België de arrestatie van twee Duitse spionnen werd gevraagd, waarschuwde hij die spionnen, zodat ze naar Duitsland konden vluchten. Hij werkte samen met de Duitse spion Herbert Neesemann. Doordat hij de gegevens in het Inlichtingendienstarchief over Amsterdamse communisten niet liet vernietigen, konden bij de Aktion CPN in juni 1941 minstens 75 communisten gearresteerd worden, waarvan er 50 om het leven zijn gekomen. Hij was nauw bevriend met Johann Baptist Albin Rauter. Tijdens de oorlog hield hij in zijn woning in Amsterdam drankgelagen met Gestapo-medewerkers.

Een samenvatting laat zien dat van de 26 achterhaald leden van de vooroorlogse Politie Inlichtingendienst er 17 lid van de NSB werden, d.w.z. 65 % terwijl van de Nederlandse bevolking ongeveer 5 % ooit van de NSB lid werd. Leden van het Inlichtingendienstpersoneel verklaarde na de oorlog dat leden van de vooroorlogse Inlichtingendienst geselecteerd werd op politieke voorkeur die overeen kwam met die van de regering. De cijfers laten zien dat er inderdaad op politieke voorkeur geselecteerd werd en dat die voorkeur bij de NSB lag. Dat verklaart meteen de geweldige bijdrage van de Inlichtingendienst aan de Jodenvervolging en het bloedbad dat onder communisten werd aangericht. De voorkeur van de christelijk-liberale regering lag bij anticommunisme en antisemitisme en dat betekende een NSB-voorkeur. Verder laten de cijfers zien dat 7 leden van de Inlichtingendienst in het Englandspiel door de Nederlandse regering in Londen gedropte geheime agenten arresteerden. Deze geheime agenten werden door de voormalige hoofdcommissaris, dus directe aanstuurder van de van de Inlichtingendienst, François van ’t Sant op pad gestuurd en werden door de voormalige ondergeschikten van François van ’t Sant de dood in gestuurd. Verder gingen 5 leden van de Inlichtingendienst werken voor de Duitse topspion Protze, waarmee ze al voor de oorlog samenwerkten. Deze samenwerking met Protze heeft buitengewoon veel schade aan de geallieerde zaak veroorzaakt.

Natuurlijk kan men denken dat de politiemannen uit opportunistische redenen als een bevordering zich bij de NSB aansloten. Maar alle vijf achterhaalde informanten waren lid van de NSB of een andere fascistische partij. Verwantschap met de fascisten was dus het kenmerk van de betrokkenen bij de inlichtingendienst.

Behalve de gemeentelijke inlichtingendiensten waren er ook particulier inlichtingendiensten. Zo had de Liberale Staatspartij een eigen inlichtingendienst die linkse politieke tegenstanders bespioneerde. De dienst stond onder leiding van Samuël Citroen (Amsterdam, 1888). Deze dienst werkte samen met de politie en werd gesubsidieerd door de staat. Aldus werd de staatsmacht met steun van de christelijke partijen door de extreemrechtse liberalen misbruikt om linkse partijen als de sociaaldemocratische SDAP en de communisten in diskrediet te brengen. De christelijke en liberale partijen waren antidemocratische en staatsgevaarlijke partijen die met de fascistische groeperingen heulden.

Rooden Dinsdag

In 1911 werd op Prinsjesdag in Den Haag een grote, door de liberale burgemeester Van Karnebeek verboden, demonstratie gehouden voor algemeen kiesrecht. De demonstratie werd georganiseerd door de SDAP en werd Rooden Dinsdag genoemd. De demonstratie werd nog een keer herhaald en daarna was het afgelopen.

In 1932 wilde de CPN opnieuw een Rooden Dinsdag-demonstratie organiseren. Maar burgemeester Bosch van Rosenthal verbood de demonstratie in opdracht van minister-president Ruijs de Beerenbrouck, maar een protestvergadering kon niet verboden worden vanwege het recht op vergadering.

Er werd een protestvergadering georganiseerd in het gebouw Kunsten & Wetenschappen (K&W) in Den Haag en omdat het gebouw te klein was ook in Musica en Musis Sacrum op de Gedempte gracht. Er kwamen ongeveer tweeduizend mensen op af. Ze kwamen met de trein of werden met bussen en open vrachtwagens aangevoerd, slechts een klein deel kwam op eigen gelegenheid. Er werd met de politie overleg gevoerd waar de bussen konden parkeren en het Oranjeplein werd aangewezen. Wie Den Haag kent weet dat dit een gekke plek is om mensen naar toe te brengen, terwijl ze naar K&W willen gaan. Dan moet een grote mensenmassa door smalle straatjes dwars door het centrum van Den Haag lopen, terwijl er verwacht werd dat er nogal wat relschoppers tussen zouden zitten. Veel logischer was het om de bussen bij het Malieveld te parkeren, zodat de massa niet langs bebouwing hoeft te lopen of desnoods de Benoordenhoutscheweg zodat de mensen slechts een klein stukje langs bebouwing hoeven te lopen, maar wel ver van de binnenstad blijven. Verder was de parkeerruimte voor de te verwachte aantallen bussen en vrachtauto’s eigenlijk te klein

Op 20 september 1932 wurmden zich de tientallen bussen en vrachtauto’s door de nauwe straatjes naar het Oranjeplein. Vervolgens liepen de deelnemers aan de vergadering rustig naar K&W; de kortste route was 1350 meter. Er waren ook veel demonstranten met de trein naar Hollands Spoor gekomen. Er werden twee routes gevolgd: via de Stationsweg door de binnenstad en via het Stationsplein, Rijswijkscheplein, Pletterijkade, Z.O. Binnensingel en Zwarteweg.

Ondanks het demonstratieverbod liepen er kolonnes geüniformeerde fascisten van de Bezem-groep, Nationale Unie, Katholieke Garde en het Nederlandsch Jongeren Verbond provocerend door de mensenmenigte voor het zien van de Gouden Koets zonder dat de politie ertegen optrad; later zou blijken dat de politie de provocerende optochten georganiseerd had. Bij de rijtoer van de koningin was echter geen enkel incident te melden.

Het SDAP-blad Het Volk meldde op 20 september dat het blad ‘Fascist’ van de Bezem-groep van Jan Baars aangekondigd had dat de fascisten tegen de communisten actie zouden ondernemen en daarmee ‘de plichten waarnemen die de overheid verzuimde’. De leden van de Nationale Unie, velen van adel zoals baronnen en jonkheren, moesten een wit lintje dragen en konden zich bewapenen met stalen ploertendoders die bij de wapenhandel Mansvelt (eigenaar daarvan was de beruchte NSB’er François Balthasar Mansvelt Beck) aan de Denneweg 10 B konden kopen. Verder meldde het sociaaldemocratische dagblad Het Volk dat de communisten in ‘volmaakte orde’ in groepen naar K&W marcheerde. De politie liet ze ongemoeid en belette wel een paar kleine groepjes om op het Plein (vlak bij het Binnenhof) te komen.

De vergadering in K&W begon om half een en verliep rustig, maar het gebouw was omsingeld door een groot aantal politieagenten. Later verklaarden politieagenten van de inlichtingendienst dat er zaken als stoelen uit de ramen werden gegooid, maar niet-communistische ooggetuigen buiten het gebouw spraken dat tegen.

Na afloop van de vergadering, lang na de rijtoer van de koningin, werden de communisten door de politie verhinderd volgens de kortste route door de Muzenstraat naar het Oranjeplein te lopen. Ze werden naar de Heerengracht gedreven waar op de brug politiemannen wild zwaaiend met blanke sabels en pistolen in de hand ‘het verkeer stonden te regelen’. Een van hen was Hendrik Baas; hij werd door iemand uit de mensenmenigte neergestoken en overleed drie dagen later. De politie maakte bekend dat hij een verkeersagent was die niet aan de charges deelnam, maar een paar dagen later kwam een foto beschikbaar waar hij niet het verkeer stond te regelen, maar een sabel dreigend voor zich uitsteekt; volgens ooggetuigen had hij kort daarvoor met een pistool wild in het rond staan schieten, waarbij hij een passerende vrouw in de arm schoot, waarna de kogel een andere passsant in de pols trof. Baas overleed een paar dagen. De communist Johannes van Boheemen werd gearresteerd omdat een toekijkende ‘verkeersagent’ hem herkend had (het was Steven Pegels die sinds 1926 lid van de Inlichtingendienst was en voor die tijd een betaalde politie- infiltrant in de CPN was geweest).

Bij de Fluweelen Burgwal werd de communisten door de politie de doorgang versperd en moesten ze de nauwe straat Korte Poten in. Een absurde maatregel, want dan zouden de communisten vlak langs het Binnenhof komen, waar je ze niet wil hebben. Via de Fluweelen Burgwal was de kortste weg naar het Oranjeplein en zouden kwaadwillenden de minste schade kunnen toebrengen. Op Het Plein aangekomen werd plotseling een aanval ingezet door ‘politiemannen in burger met een wit lintje op de revers en bewapend met ploertendoders’ en politieagenten in uniform met blanke sabels en getrokken pistolen. Mensen werden met gummiknuppels, ploertendoders en gummilatten neergeslagen, er werd in het wilde weg geschoten waarbij ook willekeurige voorbijgangers getroffen werden, kinderen werd door politiemotoren omver gereden.

Een ooggetuige zag hoe een man met bolhoed op met een ploertendoder iemand hard op het hoofd sloeg, toen de gewonde man zijn handen omhoog stak liep de man in bolhoed naar hem toe, trok een pistool en schoot hem van een afstand van twee meter neer. Een ander zag hoe geschoten werd op een wegvluchtende man.

Bij het distributiekantoor van de dagbladen de Nieuwe Rotterdamsche Courant en Het Vaderland stonden krantenbezorgers rustig op hun kranten te wachten. Er kwam een ‘Überfallwagen’ van de Haagse politie aangereden, waar 12 politiemannen uitsprongen die meteen woest op de vreedzame krantenbezorgers begonnen in te hakken.

Op het Spui werd een communist van korte afstand in de buik neergeschoten door een politieman, die later zei dat er op hem geschoten was. De politieman had een kogel in zijn uniform ter hoogte van de linkerlies en de kogel was afgeketst op zijn handboeien; de politieman zei dat hij in de lucht geschoten had. De levensgevaarlijk gewonde communist, die naar het ziekenhuis werd afgevoerd, had echter geen vuurwapen bij zich. En bij in de lucht schieten kan niet iemand op korte afstand in de buik getroffen worden. Communisten meldden echter dat er personen in burger waren, vermoedelijk fascisten van de Bezem-groep, die liepen te schieten en er zou ook vanuit het kantoor van de fascistenleider Jan Baars geschoten zijn.

Overigens raakte door de wilde hakpartij door de politie ook een politieman gewond: hij kreeg een sabelhouw in zijn gezicht.

De volgende dagen verschenen er sterk afkeurende berichten over de communisten in de kranten. Er waren op het Plein en omgeving veel messen, ploertendoders en knuppels gevonden, wat als een misdadige actie van de communisten werd gezien. Maar toen kwam aan het licht dat er door de secretaris van de Nationale Unie Jonkheer Groeninx van Zoelen een circulaire aan zijn leden en leden van aanverwante organisaties had verzonden waarin stond dat er een afspraak met de politie was gemaakt om deze te steunen bij optreden tegen de communisten. Bij de Nationale Unie waren veel leden van adel, die waren vaak reserveofficier en beschikten over een vuurwapen. Mensen die geen wapen hadden konden een ploertendoder bij de wapenwinkel P. Mansvelt en Zoon op de Denneweg 10b kopen (de eigenaar François Balthasar Mansvelt Beck was een bekend NSB-lid). De deelnemers moesten ter herkenning een wit lintje dragen. Op 20 september was er ’s-morgens een bijeenkomst in de Dierentuin en vervolgens zou men zich op het Malieveld en het Nassauplein opstellen om in kolonnes naar de omgeving van het Binnenhof op te trekken. De leden van de Nationale Unie zouden in zwart uniform demonstratief door de binnenstad trekken; dit werd georganiseerd door de politie terwijl er een demonstratieverbod door de burgemeester was afgekondigd. Kortom, de hele levensgevaarlijke hak- en schietpartij was door de politie in samenwerking met fascistische organisaties voorbereid. De gevonden wapens waren van de fascisten geweest. Maar nu fascistische groeperingen, adel en politie opeens de daders van de misdaden bleek te zijn, waren de kranten veel minder negatief.

Er kwam een vergadering van de gemeenteraad, waar de burgemeester jonkheer Bosch ridder van Rosenthal met een hele litanie van Trump-achtige leugens kwam. Als zo een reeks leugens kenmerkend voor de Nederlandse adel is, dan moet de Nederlandse ‘edelmannen’ tot het meest verachtelijke volk gerekend worden. De burgemeester beweerde dat de Nationale Unie op eigen houtje had gehandeld en dat de hoofdcommissaris van niets had geweten. Na de leugens van de burgemeester kwam aan het licht dat inspecteur van politie Sebastiaan Willebrordus Josephus van der Mark met de Nationale Unie had gesproken en dat er samen met nog twee inspecteurs van politie een plan was opgesteld hoe de troepen van de Nationale Unie en de opgeroepen Burgerwacht zich moesten opstellen, waarbij ook een kaart van de opstelling werd getekend. Vervolgens loog de burgemeester dat hij en de hoofdcommissaris van niets wisten. De Nationale Unie accepteerde niet dat de Zwarte Piet aan hen werd uitgereikt en kwam samen met de Katholieke Garde met de mededeling dat zij door inspecteur van politie Van der Mark namens de hoofdcommissaris Van ’t Sant waren aangezocht. Hierop reageerde de burgemeester dat hij al een verklaring aan de Gemeenteraad had afgelegd en dat hij er geen behoefte had nog eens met de National Unie in discussie te gaan. Vervolgens gaf Van der Mark toe dat hij op eigen houtje had gehandeld en zelf de gigantische politiemacht had georganiseerd zonder medeweten van hoofdcommissaris en burgemeester en opdracht had gegeven voor de zware bewapening. Natuurlijk waren dat leugens: een politie-inspecteur heeft niet de macht om samen met twee andere inspecteurs van politie op Prinsjesdag, waarop het hele Haagse politiekorps gemobiliseerd wordt, zomaar een grote groep politiemannen voor een privé-hobby in te zetten zonder dat het tot de hoofdcommissaris en het hoofd van de politie de burgemeester doordringt. En een lagere politieofficier kan niet zomaar een groep politiemannen van vuurwapens voorzien en schietinstructies te geven en een samenwerking met een bewapende fascistische horde aangaan. Zowel de burgemeester als de hoofdcommissaris kwamen met pertinente leugens. Beiden hadden de gevangenis in moeten draaien wegens ambtsmisbruik, toebrenging van ongerechtvaardigd ernstig lichamelijk letsel aan een groot aantal personen en meervoudige poging tot doodslag. Een jaartje of twintig in het gevang zou niet hebben misstaan. Kortom: de burgemeester, de hoofdcommissaris en de Politie Inlichtingendienst vormden samen met de fascistische Nederlandsche Unie een grote terreurorganisatie.

In januari 1934 werd Van der Mark benoemd tot hoofd van de politie in Nijmegen met de rang van commissaris; dat was een belachelijke promotie waarbij de rang van hoofdinspecteur werd overgeslagen en als hoogste officier van het politiekorps was het eigenlijk nog een rang hoger. Het was in strijd met de regels dat een promotie over twee rangen niet toegestaan was. Dit maakt duidelijk dat er van een extreem buitengewone beloning sprake was, wat niet anders geïnterpreteerd kan worden als een impliciete schuldbekentenis van de misdaden van de hoofdcommissaris en de burgemeester. Van der Mark pleegde in 1936 in Nijmegen een ernstig afpersingsmisdrijf door anoniem te dreigen een zoontje van een rijke zakenman te ontvoeren en vervolgens tegen (onrechtmatige) betaling aan te bieden politiebescherming te bieden. Hij werd tot drie jaar gevangenisstraf veroordeeld. Tijdens de oorlog kreeg hij via Eduard Hoelen en Reinder Zwolsman connecties met de Sicherheitsdienst en werd vervolgens administrateur bij bunkerbouwactiviteiten van Reinder Zwolsman bij de vliegtuigmotorenfabriek Henschel in Kassel, wat het fascistisch karakter van Van der Mark onderschrijft.

Er werd een strafvervolging ingesteld tegen de communistische arrestant Johannes van Boheemen vanwege zijn vermeende doodsteken van een politieagent. De politieagent van de Inlichtingendienst Steven Pegels legde onder ede een verklaring af dat hij op de brug bij de Heerengracht als verkeersagent aanwezig was en Van Boheemen politieagent Hendrik Baas had zien steken en verder dat Baas bij een confrontatie in het ziekenhuis met Van Boheemen hem als dader had herkend. De door het Openbaar Ministerie aangevoerde ooggetuigen herkenden Van Boheemen niet als dader, alle getuigen spraken elkaar tegen. Een ooggetuige bleek een fantast te zijn. De politieagent Ritsema verklaarde dat Baas in het ziekenhuis bij de confrontatie geen woord gesproken had en ook niet bevestigend geknikt had. Vervolgens kwam aan het licht dat Pegels geen verkeersagent was, maar van de Inlichtingendienst was en werd zijn verklaring als meinedig verklaard, zodat die ongeldig was. En een commissaris van politie legde een bezwarende verklaring af over de confrontatie tussen Baas en Van Boheemen in het ziekenhuis, maar trok die een paar uur later in met de woorden ‘dat hij zich vergist had’. Vervolgens werd Van Boheemen na een eis van 15 jaar gevangenisstraf wegens gebrek aan bewijs vrijgesproken en vrijgelaten na viereneenhalve maand in de gevangenis te hebben gezeten.

Vervolgens plaatste de Haagse politie Inlichtingendienst hem op de lijst van linksextremisten, alhoewel hij geen lid van de CPN was. De lijst werd aan de Gestapo in Berlijn verstrekt. Deze vermelding leidde ertoe dat hij tijdens de bezetting op een lijst van communistische gijzelaars kwam te staan. Maar de Sicherheitsdienst maakte een fout en arresteerde zijn broer, die overigens na een paar weken werd vrijgelaten. Johannes van Boheemen dook onder en kon niet meer te pakken gekregen worden; als hij gearresteerd zou zijn geworden, zou hij waarschijnlijk als gijzelaar gefusilleerd zijn geworden als represaille voor een of andere gewelddadige verzetsactiviteit door het CPN-verzet.

De eindconclusie is:

  1. Politie-inspecteur Van der Mark had contact gezocht met de fascistische Nationale Unie en Katholieke Garde.
  2. Samen met nog twee andere inspecteurs van politie overlegde Van der Mark met de Nationale Unie over een aanval op de communisten.
  3. Van der Mark wist dat de leden van de Nationale Unie zich zouden bewapenen met onder andere potentieel dodelijke ploertendoders.
  4. Van der Mark handelde namens hoofdcommissaris Van ’t Sant.
  5. Het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat de burgemeester niet op de hoogte was van een door drie politie-inspecteurs georganiseerde grote politieactie tegelijkertijd met de massale politie-inzet op Prinsjesdag, als de politiemannen de burgemeester niet gewaarschuwd hadden dan hadden ze wegens ernstig plichtsverzuim oneervol ontslagen te worden.
  6. Er werd een grote politiemacht verzameld (er stonden o.a. honderd politiemannen bij K&W, terwijl de totale Haagse politiemacht 1500 man was), dit kan niet zonder medeweten van de hoofdcommissaris Van ’t Sant en de burgemeester en zeker niet op Prinsjesdag als al elders een nog veel grotere politiemacht gemobiliseerd is.
  7. Er werd aan de politiemannen opdracht gegeven om met sabel en pistool bewapend te zijn; bewapening met sabel gebeurde alleen bij bijzondere aangelegenheden en bewapening met pistolen was nog nooit eerder aan zo een grote politiemacht gegeven (bewapening met pistolen voor hooguit een paar politiemannen was al zeer uitzonderlijk).
  8. De politie liet de bussen op een absurde plek parkeren, zodat later op de dag de teruglopende groep makkelijk naar een plek gedreven kon worden waar de aanval ingezet kon worden.
  9. De vergaderingen in K&W en de twee andere plekken waren uiterst rustig verlopen.
  10. De politiemacht dreef de communisten na de vergadering in een verkeerde richting weg van het Oranjeplein en via nauwe straatjes naar het Plein, waar ze onder normale omstandigheden niet getolereerd zouden zijn, laat staan op Prinsjesdag wanneer de koningin kort daarvoor tijdens haar rijtoer daar passeert.
  11. De fascisten demonstreerden met goedkeuring van de politie tegen het demonstratieverbod van de burgemeester in en provoceerden de Oranje-gezinde feestgangers.
  12. Er is geen enkele communist betrapt op het dragen van een wapen; een wapen was trouwens ongemakkelijk bij het bezoeken van een vergadering en de communisten waren niet gewaarschuwd dat ze geconfronteerd zouden worden door en gewapende macht van politie en fascistische hordes (begin jaren dertig waren de communisten principiële pacifisten).
  13. Er werd geslagen, gestoken en geschoten door politie en fascistische hordes.
  14. Er vielen aan communistische zijde twee levensgevaarlijk gewonden en tientallen gewonden die zich in het ziekenhuis moesten laten behandelen.
  15. De burgemeester, de hoofdcommissaris, de chef van de Inlichtingendienst en inspecteur van politie Van der Mark hadden tot langdurige gevangenisstraffen veroordeeld wegens het organiseren van een terroristische moordaanslag. Maar de volslagen corrupte klassenjustitie liet dit na.
  16. De inspecteur van politie Van der Mark werd vanwege het op zich nemen van een ernstig misdrijf door het corrupte Haagse gemeentebestuur beloond met een dubbele promotie naar commissaris van politie van Nijmegen, waar hij bewees onbekwaam en crimineel te zijn.

Blijft over de vraag wie Baas doodgestoken heeft. Omdat het onwaarschijnlijk is dat enige communist een wapen bij zich had, moet de dader van het doodsteken gezocht worden bij een van de groeperingen die zich op grote schaal met messen bewapend hadden: de fascisten. Zelf denk ik dat het gezocht moet worden bij de leden van de Bezem-groep van Jan Baars, omdat de leden van de Nationale Unie over het algemeen gezagsgetrouw waren, terwijl de groepering van Jan Baars inclusief hijzelf een lange geschiedenis van uiterst gewelddadige vechtpartijen met de politie had. Jan Baars had eerder bij verschillende gelegenheden verschillende malen politieagenten in elkaar geslagen en ging kort daarna over tot een strategie van provoceren, waarbij hij moordaanslagen plande om die de communisten in de schoenen te schuiven. Daarbij was het plannen van een bomaanslag bij de Moerdijkbrug op een trein naar Parijs, waarbij meer dan honderd doden hadden kunnen vallen.

Brand in telefooncentrale

Op 22 december 1933 brak er brand uit in de telefooncentrale op de hoek van de Raadhuisstraat en Spuistraat in Amsterdam, waardoor tienduizend telefoonverbindingen uitvielen. Toen de chef van de centrale het hoorde, kreeg hij een hartverlamming waardoor hij dood bleef; dit werd gekenmerkt als een brandslachtoffer.

Al snel kregen de communisten de schuld, omdat een monteur met een sociaaldemocratische achtergrond de brandweer had gewaarschuwd in plaats van met een brandblusser de felle brand proberen te blussen en bovendien ‘niet eerst zijn vulpen had gered’ (de vulpen lag in een ander vertrek). Het Verbond voor Nationaal Herstel eiste in de Tweede Kamer de invoering van het standrecht voor communisten, die onmiddellijk ter plekke doodgeschoten moesten worden als er ergens verdenking van een aanslag of sabotage was (het NVH was een fascistische partij met bindingen met de CHU (nu CDA), NSB, Nationale Unie en het extreemrechtse Nationaal Jongeren Verbond). Al gauw bleek de monteur geen communist te zijn maar lid van de SDAP was.

Officieel werd enkele maanden later vastgelegd dat er sprake was van brandstichting door onbekende daders; de monteur werd niet meer als schuldige beschouwd, maar hij had wel gedurende de kerstdagen en weken daarna in de gevangenis gezeten. Een analyse van de oorzaak leidt echter tot de conclusie dat de brand veroorzaakt was door de zoons van de directeur van het telefoonkantoor door het nonchalant weggooien van brandende sigarettenpeuken in een ruimte waar snippers explosief brandbare snippers celluloid op de grond lagen (celluloid was nodig voor het automatisch vastleggen van binnenkomende telegrammen). Het was gezien de extreem brandbare omgeving strafbare onachtzaamheid. Celluloid brandt zo fel dat het zelfs voor de brandweer nauwelijks te blussen valt. De zoons waren lid van de NSB, dus als een partij de schuld zou moeten krijgen, dan was het die partij. Waarschijnlijk was de directeur ook sympathisant van de NSB, maar mocht er vanwege het ambtenarenverbod geen lid van zijn.

Aanslag op spoorlijn bij de Moerdijkbrug

Op 10 januari 1934 publiceerde De Telegraaf een interview met Mussert. Hij zei daarin: ‘Als er gezegd wordt: wat brandt er mogen?, wil ik er nog aan toevoegen: welk spoorwegongeluk is eerdaags te wachten?’ Met de brand doelde hij kennelijk op de officieel niet opgeloste brand in de telefooncentrale. Maar het leek alsof hij een opzettelijk door communisten veroorzaakt treinongeluk verwachtte. Niemand anders in Nederland deed zo een voorspelling.

In Dordrecht woonde in 1934 het NSB-lid Harm Kraai; tot kort daarvoor was hij lid geweest van de Algemeene Nederlandsche Fascistenbond (ANFB) van Jan Baars. De ANFB werkte nauw samen met de Nationale Unie van Groeninx van Zoelen. De ANFB was sinds 1933 bezig met een beleid door met provocaties wanorde en een sfeer van geweld te veroorzaken. Binnen de ANFB had Kraai verschillende malen overleg gevoerd met Jan Baars en bestuurslid Jacobus Conrad Snijder van Wissenkerke die in 1933 naar de NSB overstapte en in 1942 bij het beleg van Leningrad als oorlogsverslaggever om het leven kwam. In 1932 had de politie bij Kraai derailleurs gevonden en in beslag genomen; derailleurs waren op de rails te plaatsen instrumenten om een trein voor onderhoud uit de rails te laten lopen.

In 1934 benaderde Kraai twee communisten en vertelde hen dat hij een revolutionair was en het treinverkeer in kapitalistische landen wilde ontregelen in het geval van een oorlog met de Sovjet Unie. Verder wilde hij diverse terroristische aanslagen plegen. Ook vroeg hij of ze hem bij de CPN als lid wilden aanbevelen; om infiltratie door inlichtingendienst en fascisten tegen te gaan, vroeg de CPN voor nieuwe leden aanbevelingen van minstens twee bestaande leden. De twee communisten wezen hem de deur.

Een van de twee communisten benaderde samen met een andere persoon Kraai even later omdat hij mogelijkheden voor een handeltje zag. Toen vertelde Kraai dat de CPN pas echt revolutionair kon worden als die illegaal zou zijn en wilde daarom de CPN wegens het plegen brandstichtingen en bomaanslagen laten verbieden. Hij had al contact hierover met Snijder van Wissenkerke van de ANFB gehad, maar die had geantwoord dat bewijzen daarvoor ontbraken. Daarom wilde Kraai voor die bewijzen zorgen door bij de Moerdijkbrug de Pullman-expres naar Parijs te laten ontsporen door de bouten van de rails los te draaien. Er zouden dan ook sporen naar de CPN achtergelaten moeten worden. Als er doden bij de ontsporing zouden vallen, dan was dat ‘meegenomen’ (bij een ontsporing hadden vele tientallen doden kunnen vallen, misschien wel meer dan honderd). Dan zou de CPN vast en zeker verboden worden en alleen nog illegaal kunnen voortbestaan.

Eind 1933 moest een definitieve datum gekozen worden, maar daarvoor moest Kraai nog eerst overleg voeren met Snijder van Wissenkerke en daarbij zei de laatste dat hij eerst nog overleg met Mussert moest voeren. En toen kwam het interview met De Telegraaf, waarbij Mussert de communisten beschuldigde van de bandstichtingen in het telefoonkantoor en op het schip de Indrapoera in de Rotterdamse haven en kondigde voor ‘eerdaags’ een door communisten veroorzaakt spoorwegongeluk aan. Hiermee is duidelijk dat Kraai via tussenpersonen met Mussert in contact had gestaan.

Kraai meldde zich op 17 januari 1934 aan als lid van de CPN. Vervolgens meldden de twee door hem benaderde communisten bij de lokale CPN-leiding en vertelden hun verhaal. Na een reeks van weigeringen door de politie om op te treden werd Kraai toch op 31 januari verhoord en vervolgens vrij gelaten. Op 18 mei 1934 kwam Kraai voor de rechter. Maar de rechter wilde de zaken achter gesloten deuren behandelen. Het bleef daardoor voor iedereen onbekend wat zich afgespeeld heeft tijdens deze zaak van groot publiek belang die over een terroristische aanslag door fascistische kringen ging. De officier van justitie vroeg vrijspraak wegens gebrek aan bewijs en Kraai mocht naar huis. Hiermee is duidelijk dat er sprake was van een corrupte rechter die handelde volgens richtlijnen van de christelijk-liberale regering en dat de rechter de NSB en Mussert in het bijzonder in bescherming nam. Nederland had een fascistisch gezind Openbaar Ministerie, een fascistische rechtspraak en een fascistisch gezinde christelijk-liberale regering.

In ieder geval was er duidelijk sprake van een terroristische aanslag die men de communisten in de schoenen wilde schuiven en de rechter wilde voorkomen dat de kwalijke feiten van de NSB en mogelijk anderen aan het licht kwamen. In feite had de NSB op basis van deze feiten verboden kunnen worden.

Kraai werd in 1941 wegens een roofmoord op een koopman, die hij pleegde samen Dirk Frederik Wapstra, tot 15 jaar gevangenisstraf veroordeeld.

Samenwerking tussen Ministerie van Justitie en Valschgeldcentrale met Gestapo

In juli 1933 zond de Gestapo in Berlijn, die inmiddels onder controle van de regering van Hitler was gebracht, een brief naar Karel Henri Broekhoff in Amsterdam, waarin een samenwerking bij de bestrijding van het communisme voorgesteld werd. In augustus 1933 beantwoordde Broekhoff de brief in positieve zin. Daarvoor moet hij toestemming van de minister van Justitie, de ARP-man Jan Donner, gekregen hebben.

De brief van Karel Henri Broekhoff met betrekking tot een samenwerking tussen de Valschgeldcentrale en de afdeling Bekämpfung Kommunismus van de Gestapo in Berlijn.

De in de brief door Broekhoff genoemde vriend Erich Liebermann von Sonnenberg was leider van het Pruisische Landeskriminalamt, medeoprichter van de IKK, lid van de NSDAP, een uitgesproken antisemiet, voorstander van het gedwongen steriliseren van misdadigers, alcoholici en epileptici. Hij breidde de ‘Theorie van de geboren beroepsmisdadiger’ verder uit. Broekhoff. Vermoedelijk had Broekhoff een homoseksuele relatie met hem. Het tekent het karakter van de communistenjager Broekhoff: je zult maar zo een vriend hebben.

Uit de brief kan worden opgemaakt dat de Valschgeldcentrale van begin af aan een politieke politie was. Orwell schreef in zijn roman ‘1984’ over een gedachtepolitie en doelde daarmee op gebeurtenissen in de Sowjet Unie. Maar in Nederland was er al in 1923 een gedachtepolitie in de vorm van de Valschgeldcentrale, die zonder tussenkomst van een rechter met als strafmaatregel werkte dat mensen geen centrale-overheidsbaan en soms ook bij de meeste gemeenten en ook bepaalde bedrijven geen baan konden krijgen. Enkele topwetenschappers uit de omgeving van Einstein werd zelfs het recht op een universitaire baan ontnomen. Verder werden strafbare feiten in scene gezet, waarna een veroordeling volgde en mensen in de gevangenis verdwenen.

Dit blijkt ook uit een verslag van de Amsterdamse hoofdcommissaris van politie Versteegh van een bijeenkomst op 25 juni 1930 met de leiding van de Centralen Inlichtingendienst en enkele vertegenwoordigers van grote industriële ondernemingen:

By gepleegd overleg met de leiding van de “Centralen Inlichtingendienst” te ’s-Gravenhage en eenige voorname vertegenwoordigers der Nederlandsche industrie is my gebleken, dat geen beteekenend verschil van meening bestaat over de vraag, dat het geacht mag worden op den weg der overheid te liggen, de elementen welke met de meeste inspanning naar het behoud van den bedryfsvreede streven, zoveel mogelyk te steunen by hunne pogingen, om aan het communistisch gewroet en het zaaien van onrust en ontevredenheid in de bedryven paal en perk te stellen.

Het is hierop, waarop ik doelde op pagina 11 van het “Overzicht No. 3”. Hierby is niet gedacht aan een ingrypen van de Regeering in den vorm van het ontwerpen van strafbepalingen, doch meer in het byzonder aan verbetering en uitbreiding van de organisatie van den Inlichtingendienst, bepaaldelyk ten doel hebbende over geheel Nederland op de hoogte te komen van de destructieve communistische actie in de bedryven, opdat plaatselyke overheid en leiders van die bedryven in de gelegenheid worden gesteld zoonoodig maatregelen daartegen te nemen, in ieder geval op de hoogte zyn wat in die kringen omgaat en daarvan tydig berichten geven.

Het is my bekend, dat in bepaalde kringen der grootindustrie de wensch bestaat, dat de werkingspheer van den Inlichtingendienst te Amsterdam in bovenomschreven zin worde uitgebreid terwyl ik gerustelyk toe kan voegen dat ook de “Centralen Inlichtingendienst” – welke zelve over geen executieve beschikt – deze meening is toegedaan.

Met de hierboven genoemde term ‘maatregelen’ wordt natuurlijk ontslag bedoeld, waarmee gezinnen in diepe ellende worden gestort en wat dus een ernstige bedreiging was tegen het opkomen van gerechtvaardigde belangen als een redelijk loon, redelijke werktijden en een veilige werkomgeving. Je zou het ook kunnen omschrijven dat de christelijk-liberale regering de arbeiders als een soort rechteloze slaven beschouwde en de communisten moesten bestreden worden omdat ze een bedreiging vormden voor de almacht van de slavenhoudende industriëlen. De regering wilde het ontslaan faciliteren van arbeiders die voor hun rechten opkwamen.

Vanaf 1923 werkte Broekhoff namens de Centralen Inlichtingendienst samen met de Gestapo, die vooral uit extreemrechtse personen was opgebouwd. Broekhoff was oorspronkelijk in dienst van de Amsterdamse politie, maar vanwege zijn geheime dienst werkzaamheden in dienst van de Rijkspolitie gekomen, dus de minister van Justitie was volledig verantwoordelijk voor de activiteiten van Broekhoff. Het doel van de samenwerking was ‘Bekämpfung des Kommunismus’. Daarbij werkte Broekhoff nauw samen met de zakenman Julius Barmat die van Amsterdam naar Berlijn was verhuisd (Broekhoff had van Barmat diens voormalige woning in de Watergraafsmeer cadeau gekregen). Barmat was tussen 1917 en 1919 lid van de SPD, de oude naam van de CPN, geweest en daarmee informant voor de Centralen Inlichtingendienst. Barmat werd op 31 december 1924 gearresteerd vanwege omkoping en financiële malversaties, waarna Broekhoff hals over kop naar Berlijn reisde en een week later kon melden dat de Nederlandse belangen niet geschaad waren. De samenwerking tussen de Valschgeldcentrale en de Gestapo werd voortgezet.

Uit het vervolg de gebeurtenissen kan worden opgemaakt dat het in de zomer van 1933 inderdaad tot een samenwerking tussen de Valschgeldcentrale en de Gestapo is gekomen. Feitelijk was het een hervatting van de samenwerking die al in 1923 was begonnen naar aanleiding van de oprichting van de Internationale Kriminalpolizeiliche Kommission. De voortzetting was alleen mogelijk met instemming van de antirevolutionaire minister van Justitie Jan Donner, waarmee dus een politieke samenwerking tussen de christelijk-liberale Nederland regering en de nationaalsocialistische regering van Hitler tot stand kwam. Deze samenwerking op het gebied van de Bekämpfung des Kommunismus zou worden voortgezet tot april 1945, wat meer dan duizend Nederlandse communisten, bijna allemaal verzetsmensen, vele tientallen Duitse communistische vluchtelingen naar Nederland en zelfs een aantal Duitse communistische verzetsmensen in Duitsland het leven zou kosten.

Uit de brief blijkt ook dat de Bekämpfung des Kommunismus een taak van de Rijkspolitie was en daarmee dat de minister van Justitie de belangrijkste verantwoordelijke was. En daarmee zijn de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, die bij de Bekämpfung des Kommunismus in de tweede helft van de jaren dertig met de Gestapo in respectievelijk Berlijn, Hamburg en Wuppertal samenwerkten, secundair verantwoordelijk zijn. De Bekämpfung des Kommunismus door de Centralen Inlichtingendienst toont aan dat het beleid van de christelijk-liberale regering antidemocratisch was en dat er geen vrijheid van meningsuiting was. Het recht van vrijheid van meningsuiting werd in 1848 in de grondwet vastgelegd, maar de christelijk-liberale regeringen schonden schaamteloos de grondwet.

Het Reichssicherheitshauptamt (RSHA) in Berlijn, waar Broekhoff van 1935 tot en met 1939 kind aan huis was.

Broekhoff en de minister van Justitie Van Schaik (RKSP) voerden eind 1934 besprekingen over het aangaan van een samenwerking tussen de Valschgeldcentrale en de afdeling Bekämpfung Kommunismus van de Gestapo in Berlijn. Op 4 en 5 januari 1935 werden daarover door Broekhoff in Berlijn besprekingen gevoerd. Het ging deels om een formalisering van een al veel langer bestaande samenwerking en voor een ander deel om een sterke uitbreiding van die samenwerking.

De afdeling Bekämpfung Kommunismus stond onder leiding van Heinrich Müller die tijdens de oorlog de leiding had over het vergassen van Europese Joden. Een andere persoon in die afdeling was Bruno Wolff, die vlak na de Nederlandse capitulatie naar Nederland kwam om in Den Haag de leiding over de Sicherheitsdienst voor heel Nederland te krijgen.

Eerste bladzijde van een Duits rapport over de afspraken die tussen de Gestapo en Broekhoff in 1935 werden gemaakt.

In maart 1935 werd er door de Gestapo een rapport over de voorgaande besprekingen opgesteld. Daarin stond vermeld dat de Gestapo via Broekhoff een boodschap aan de Nederlandse minister van Justitie had gegeven, waarin stond dat als politieke vluchtelingen door Nederland naar Duitsland werden uitgewezen, deze de doodstraf konden krijgen:

‘Es wird in jedem Falle, wo einem Emigranten – auch wenn er Sozialdemokrat ist – eine politische Betätigung nachgewiesen werden kann, eingeschritten, und in der Regel wird, da Holland nur 2 Landgrenzen gegen Belgien und Deutschland sowie eine Wassergrenze hat, der deutschen Emigrant nach Deutschland abgeschoben, es sei denn, daß er Einwendungen macht dahingehend. Er müsse bei seiner Abschiebung nach Deutschland damit rechnen, mit dem Tode bestraft zu werden.’ (Uit collectie ‘Moskou’ bij het NIOD)

Deze vluchtelingen waren voornamelijk Duitse communisten maar ook sociaaldemocraten. Maar uit de mededeling kon ook worden afgeleid dat als Nederlanders, die bij anti-Nazi activiteiten betrokken waren of communist waren, de doodstraf konden krijgen. (De naoorlogse bondskanselier van Duitsland Willy Brandt vluchtte in 1934 naar Nederland en zou in dat jaar door Nederland naar Duitsland worden uitgewezen, maar op het laatste moment werd besloten om hem naar België uit te wijzen; Brandt is aldus op het nippertje aan de doodstraf ontsnapt.)

In 1935 werden vanuit Amsterdam volgens een verslag van de Duitse Gestapo-mannen Reinhold Heller en Kurt Geißler over hun tegenbezoek in februari 1935 aan Amsterdam 16 gevluchte communisten die in Duitsland wegens Hochverrat gezocht werden naar Duitsland overgebracht; meestal kregen deze mensen de doodstraf. Volgens een Duits verslag waren er medio 1937 al 600 Duitse politieke vluchtelingen door Nederland naar Duitsland uitgewezen; hun lot is onbekend, maar waarschijnlijk zijn de meesten in een concentratiekamp of tuchthuis terecht gekomen en sommigen onder de guillotine geëindigd (van een paar mensen is het bekend). Op basis van deze gegevens kun je de vermoeden dat er voor de oorlog veel meer dan duizend vluchtelingen naar Duitsland zijn uitgewezen, wat enkele honderden het leven heeft gekost. De Nederlandse regering werkte doelbewust mee aan de massamoord op Duitse communisten.

Bij de samenwerking werd ook afgesproken dat Duitse spionnen vrijuit in Nederland mochten werken in ruil van namen van Indonesische communisten die Duitse spionnen in Nederlands Indië achterhaalden (hiermee werd impliciet toestemming verleend aan Duitse spionnen om in Nederlandsch Indië te werken; dit heeft Japan bij de invasie van 1942 danig geholpen). Broekhoff was feitelijk een knechtje van de Gestapo. In 1937 gaf hij vanuit Berlijn aan zijn ondergeschikt Kallenborn in Amsterdam door dat er huiszoeking moest worden gedaan bij George Hendrik Jansen in de Rustenburgerstraat 277 III in Amsterdam, omdat daar bijeenkomsten van Duitse communisten plaats vonden. Een V-Mann gaf aan dat de buurpanden in de gaten gehouden moesten worden. Het gevonden materiaal moest naar Berlijn gestuurd worden. Ook andere adressen werden voor huiszoekingen doorgegeven zoals dat van Herman Coenradi in de Lutmastraat 196 III; Coenradi zou in 1941 door de Duitsers gefusilleerd worden vanwege zijn bijdrage aan het organiseren van de Februaristaking. Een V-Mann had aan de Gestapo doorgegeven in welke kasten, tafella en buffet speciaal gekeken moest worden.

Hoewel de spionnen volgens de afspraken tegen Duitse vluchtelingen en hun Nederlandse helpers actief zouden zijn, gaven ze in de praktijk ook veel militair belangrijke informatie door, waardoor veel Nederlandse militairen in de meidagen van 1940 nodeloos om het leven kwamen. Hoeveel mensen er totaal vermoord zijn door deze afspraken, is niet meer te achterhalen, maar in ieder geval kunnen de successieve ministers van Justitie, dus ook de latere minister-president Gerbrandy, burgemeester De Vlugt en Broekhoff als massamoordenaars gekwalificeerd worden. Dat spionnen vrijuit in Nederland konden werken blijkt wel uit het feit dat de chef van de Generale Staf Seijffardt na zijn pensionering regelmatig bij de Duitse topspion Protze op bezoek ging.

Op 13 november 1935 had de Duitse vluchteling Nikolaus Seiler in Amsterdam een afspraak met de Roode Hulp. Door infiltratie in de organisatie wisten de Gestapo en de Amsterdamse politie van de afspraak. Op de plek van de afspraak midden op straat aangekomen werd Seiler door de Gestapo-mannen overvallen en ontvoerd. De Amsterdamse communisten op de afspraak wilden tussenbeide komen, maar werden door de Amsterdamse politie gearresteerd. Van Seiler is nooit meer iets vernomen en men mag aannemen dat hij vermoord is. Burgemeester De Vlugt is de hoofdverantwoordelijke in deze zaak en daarmee medeplichtig aan onrechtmatige arrestatie van de communisten, ontvoering van Seiler, moord op Seiler en landverraad door steunverlening aan buitenlandse spionnen.

De samenwerking met de Gestapo betekende ook dat Broekhoff nauw ging samenwerken met de chef Bekämpfung Kommunismus Heinrich Müller. Hij kreeg ondanks dat Müller gehuwd was en vijf kinderen had er zelfs een seksuele verhouding mee. Zijn voormalige intieme vriend Barmat, waarvan hij een huis cadeau kreeg, verloor na verloop de bescherming van Broekhoff, werd wegens fraude aan België uitgeleverd en werd in de gevangenis van Brussel door de gevangenisarts vermoord. Nadat Broekhoff in 1946 overleed kwam zijn ondergeschikte Kallenborn met een brief van Broekhoff aan Müller naar buiten, waarin Müller als Schwester Anna wordt aangeduid: ‘Meine liebe Schwester Anna, Jeden Tag steige ich auf dem Turm und sehne mich nach dir’ (Mijn lieve zuster Anna, iedere dag stijg ik op de toren en verlang naar jou). Voor de goede verstaander is wel duidelijk wat voor soort toren in het verlangende achterwerk van Broekhoff gepropt werd. Op zich moet iedereen zelf weten wat voor seksuele relaties hij wil aangaan, maar in dit geval was het uiterst dodelijk voor de communisten, omdat je mag verwachten dat in een erotische relatie makkelijk veel vertrouwelijke of geheime informatie prijsgegeven wordt. Later kreeg Müller een hogere functie, hij werd de chef over Adolf Eichmann, en was baas over alles wat in de concentratiekampen gebeurde, inclusief het vergassen van Joden: deze bevriende collega van Broekhoff, De Vlugt en Gerbrandy bij de jacht op communisten was hoofddader bij de moord op drie miljoen mensen.

Over de samenwerking tussen Broekhoff en de Gestapo werden Kamervragen gesteld, waarna de minister van Justitie tegen de Kamer volgens christelijk-liberale principes loog dat het om een ‘gewone politiesamenwerking’ ging (vallen ontvoeringen, onwettige arrestaties, spionage en uitleveringen van vluchtelingen die onder de guillotine eindigen onder gewone politiesamenwerking?)

De samenwerking tussen Broekhoff en de Gestapo leverde ook iets op. Voor de informatie die Broekhoff leverde en vrijuit laten werken van Duitse spionnen beloofde de Gestapo om informatie te leveren over de activiteiten van communistische activisten in Nederlandsch Indië die onafhankelijkheid nastreefden. Feitelijk betekende de samenwerking dat Nederland toestond dat Duitse en Japanse spionnen min of meer vrijuit konden werken in Nederlandsch Indië. Het bestrijden van het door de communisten aangejaagde onafhankelijkheidsstreven was belangrijker dan het verdedigen van het koloniale grondgebied. Er is hier duidelijk sprake van hoogverraad door de christelijk-liberale regeringscoalitie.

Er werd afgesproken dat het briefverkeer tussen Broekhoff en de Gestapo-man Reinhard Heller onder gebruikmaking van schuilnamen (‘David’ voor Broekhoff) zou plaats vinden, zodat het onmogelijk werd de brieven op naam te registreren voor archivering. Als reden werd aangegeven dat als de inhoud in verkeerde handen zou vallen, door bijvoorbeeld verkeerde aflevering, het vervelende gevolgen kon hebben. Als adres werd wel de Valschgeldcentrale vermeld met in handschrift toegevoegd Nieuwe Doelenstraat 13 in Amsterdam.

Schema van de verbindingen tussen Nederlandse en Duitse inlichtingendiensten voor de oorlog uit een betrekkelijk recente studie. IKK staat voor International Kriminalpolizeiliche Kommission. De pijlen slaan op de gezagsverhoudingen en de stippellijnen op de informele contacten. Het toont de dictatoriale politiestaat die Nederland was. De kwalijke rol die de Christelijke partijen speelden door het leveren van ministers en burgemeesters, wordt niet in het schema weergegeven. Uit het schema wordt duidelijk dat de Nederlandse Inlichtingendiensten een netwerk ten gunst van het fascisme vormden. Volgens dit schema wordt de Liberale Staats Partij, voorganger van de VVD, op één lijn gezet met de Nationale Unie, NSB en de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond.

Een van de eerste activiteiten van Broekhoff was het verstrekken van informatie over in Nederland gearresteerde Duitse communistische vluchtelingen in de wetenschap dat het hun dood kon betekenen. De uit het concentratiekamp Papenburg gevluchte Johann Schwittay werd na herstel van zijn vele wonden opgelopen in het concentratiekamp in 1936 aan Duitsland uitgeleverd en was een paar dagen later dood. De uitgewezen Hermann Gohrke is in 1945 in Dachau vermoord. Omdat het doden van door Nederlands naar Duitsland uitgewezen politieke vluchtelingen door de Duitse geheime dienst schriftelijk aangekondigd was, moeten de katholieke minister van justitie Van Schaik en Broekhoff als moordenaars beschouwd worden.

Afschrift van brief van de geheime dienst met de misleidende naam ‘Nederlandsche Centrale in zake falsificaten en internationale misdadigers’ onder leiding van Karel Henri Broekhoff aan Reinhold Heller van de afdeling Bekämpfung Kommunismus van de Gestapo. Schwittay en Silberbach werden aan Duitsland uitgeleverd, Schwittay werd drie dagen later in 1936 in Papenburg vermoord, Gohrke werd in 1945 in Dachau vermoord. Het lot van de anderen is onbekend.

Vanaf 1936 werd al van regeringswege rekening gehouden met de mogelijkheid dat Duitsland Nederland zou kunnen bezetten. In dat geval zouden communisten en sociaaldemocraten in levensgevaar komen. Desondanks werd de samenwerking voortgezet en werden gegevens over linkse mensen aan de Gestapo doorgegeven. De lijsten van linksextremisten die door de Centralen Inlichtingendienst werden opgesteld in 1935, 1938 en 1939 werden aan de Gestapo doorgegeven (de lijst van 1935 werd in de loop van 1936 overhandigd). Deze lijsten werden tijdens de bezetting door de Nederlandse politieke politie en Sicherheitsdienst gebruikt om communisten op te sporen en te arresteren. Het heeft vele honderden linkse mensen het leven gekost. De Nederlandse regering was vanwege het doorgeven van deze lijsten namen in hoge mate verantwoordelijk en zelfs medeplichtig aan deze massamoord. De geschiedschrijver Lou de Jong zou dit na de oorlog in zijn geschiedschrijving zorgvuldig verzwijgen.

In november 1938 kwam Bruno Wolff van de RSHA-afdeling Bekämpfung Kommunismus naar Amsterdam om een bezoek aan Broekhoff af te leggen. Toen hield de Nederlandse regering er al rekening mee dat Duitsland op een gegeven moment Duitsland zou bezetten. Daarmee wordt het waarschijnlijk dat Wolff zich toe al kwam oriënteren op zijn toekomstige functie in Nederland, namelijk als hoofd van de afdeling Bekämpfung Kommunismus van de Sicherheitsdienst in Den Haag het bestrijden van het communisme in Nederland.

Samenwerking tussen Haagse Politie Inlichtingendienst met Gestapo

In 1935 ging de Haagse liberale burgemeester De Monchy een samenwerking aan met de Gestapo in Wuppertal. Het was toen al algemeen bekend dat in Duitsland communisten massaal in concentratiekampen vermoord werden of na politieke processen met een handbijl onthoofd werden, maar dat was voor De Monchy geen belemmering om informatie over Haagse communisten aan de Gestapo te laten doorspelen. Omdat de contacten niet mochten uitlekken werd als dekmantel onder meer de buitenlandse tournees van de politiemannenzangvereniging Entre Nous en de Polizei Gesang Verein Wuppertal gebruikt. Daarvoor werd de Inlichtingendienstman Marten Slagter voorzitter van Entre Nous gemaakt en de communistenbestrijder van de Inlichtingendienst Johannes Hubertus Veefkind werd lid. Ze zouden na de oorlog tot de ergste oorlogsmisdadigers beschouwd worden.

De Haagse politiemannenzangvereniging Entre Nous.

Bij bezoeken aan Wuppertal logeerde Slagter bij de Gestapo-man Kurt Döring In de jaren dertig werd extreem bezuinigd op de overheidsuitgaven: ieder dubbeltje werd drie keer omgedraaid alvorens het werd uitgegeven. Maar voor het schriftelijk contact met Wuppertal werden koeriers ingezet, zodat iedere brief geen twee dubbeltjes maar honderd gulden kostte. Op deze manier kon De Monchy voorkomen dat zijn onethische samenwerking met de Nazi’s tot de buitenwereld doordrongen en werd tevens voorkomen dat de correspondentie geregistreerd en gearchiveerd werd, waarmee De Monchy een ambtsmisdrijf pleegde.

Entre Nous was van 30 september tot 5 oktober 1935 op bezoek in Wuppertal. Slagter voerde in 1935 in Wuppertal besprekingen met leden van de Gestapo en later werden die besprekingen voortgezet buiten het kader van Entre Nous. Verder verzorgde Entre Nous in 1937 optredens in Breslau. Eind mei 1937 kwam de politiemannenzangvereniging uit Wuppertal op bezoek in Den Haag.

Slagter trad in 1938 als voorzitter af; de besprekingen werden deels op een andere manier voortgezet en hij kon zijn tijd beter gebruiken. Maar hij bleef nog jarenlang als solistzanger optreden, vooral bij NSB-manifestaties. In 1938 traden de Inlichtingendienstmannen Cornelis Bakker en Jan Hopman tot het bestuur toe. Cornelis Bakker werkte tegelijkertijd voor de Generale Staf afd. IIIB.

Na de Duitse inval benoemden de Duitsers Kurt Hermann August Döring tot hoofd van de bestrijding van het communisme in Nederland en kwam dientengevolge half mei 1940 als eerste lid van de Sicherheitsdienst in Den Haag werken bij het Referat Bekämpfung Kommunismus. De jarenlange samenwerking tussen De Monchy en Döring zal voor de Duitsers wel de reden zijn geweest om Döring voor die post te kiezen. Vrijwel zeker heeft Döring als hoofd van de Sicherheitsdienst in mei 1940 diverse besprekingen met De Monchy gevoerd, want De Monchy was officieel hoofd van de Haagse politie. Jan Hopman werd in mei 1940 door burgemeester De Monchy aangewezen om als contactman tussen enerzijds de Sicherheitsdienst en anderzijds de Inlichtingendienst en de burgemeester te fungeren en Bakker werd eind 1942 chef van de Documentatiedienst. Ook Bakker zou na de oorlog tot de zwaarste oorlogsmisdadigers gerekend worden.

Samenwerking tussen Rotterdamse Politie Inlichtingendienst met Gestapo

Na het aan de macht komen van Hitler vluchtten veel prominente communisten naar het buitenland: meest naar West Europese landen en soms naar de Sovjet Unie. Ze hadden soms al enige tijd in de gevangenissen en concentratiekampen van Hitler gevangen gezeten en waren daar vaak mishandeld of gemarteld. Een van de vluchtelingen naar de Sovjet Unie was de prominente communist Ernst Friedrich Wollweber. Hij was leider van de International Union of Seamen and Harbour Workers (ISH), een communistisch gezinde internationale organisatie die de belangen van zeelieden en havenwerkers behartigde. Hij wilde communistisch verzet tegen Hitler vanuit het buitenland organiseren, waarmee hoofdzakelijk de West-Europese buren van Duitsland bedoeld werd. Daarbij zou vooral gebruik moeten worden gemaakt van personen die rechtstreeks naar deze landen gevlucht waren.

Ernst Wollweber in 1932, de belangrijkste verzetsman van Europa;
hij logeerde een paar keer in Amsterdam.

Stalin zag wel iets in het bestrijden van Hitler door Duitse vluchtelingen en faciliteerde en financierde het vertrek van Wollweber naar Frankrijk, waar een internationale organisatie werd opgebouwd. De groep Wollweber smokkelde goederen en geld naar het communistisch verzet in Duitsland

Na het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog richtte de Wollweber groep zich op het verzamelen van inlichtingen die nuttig waren voor de oorlogsvoering door de wettige Spaanse regering. Dat betrof inlichtingen over wapentransporten vanuit West-Europese havensteden naar het leger van de opstandelingenleider Franco en de Duitse en Italiaanse troepen die Franco te hulp kwamen. Daarom wordt ten onrechte in westerse media gesteld dat de Wollweber-groep een spionagegroep was. De bewering is onjuist omdat de belangrijkste activiteit van de groep aankopen van wapens en vliegtuigen was en het verrichten van sabotage bij het laden van wapens in schepen van de as-mogendheden Duitsland, Italië en Japan en het plaatsen van bommen op zulke schepen. Het verzamelen van inlichtingen van transporten per schip was in feite een tegen Franco gerichte militaire aangelegenheid en geen Sovjet-bespionering van West Europese activiteiten.

Voor het hinderen van de wapenstroom naar Franco was een scheepssabotagegroep actief, waarbij gebruik werd gemaakt van de diensten van een communistisch gezinde internationale scheepsliedenbond ISH die vestigingen in veel havensteden had. De Nederlandse kunstenaar Henri Pieck was voor de groep actief bij het aankopen van vliegtuigen. Vanwege de scheepssabotage vestigde Wollweber zich in Brussel, dat betere verbindingen had met de havensteden rond en in Duitsland.

In Nederland was de scheepssabotagegroep vooral actief in de grote havens van Rotterdam en Amsterdam. Wollweber zelf logeerde regelmatig wekenlang bij mevrouw Seegers-Budde in Amsterdam. De door de regering getolereerde wapentransporten waren feitelijk een grove schending van de door de regering geproclameerde neutraliteit, maar geld stinkt niet. De regering nam het Nederlanderschap af van mensen die naar Spanje gingen om de wettige regering te steunen, al was het maar voor de verzorging van zieken en gewonden of bezorging van briefpost, maar de dodelijke wapentransporten werden getolereerd omdat de christelijk-liberale regering feitelijk met het Duitse fascisme heulde en er graag aan verdiende. Vrijwilligers, vooral NSB’ers, die in het leger van Franco gingen vechten, werden niet bestraft.

Er werden in Rotterdam verschillende keren bommen in schepen met bestemming Franco-Spanje gelegd. Het plaatsen van bommen was volgens de Nederlandse wet verboden, ook als het wapentransporten naar een onwettige regering betrof. De Duitse regering klaagde over de activiteiten van de scheepssabotagegroep. Daarom werd door de Rotterdamse politie meer inspanning verricht om de activiteiten in beeld te brengen. Van de Gestapo was informatie ontvangen dat de scheepssabotage een communistische activiteit was en daarom werd een politie-infiltrant ingehuurd om de Rotterdamse CPN te infiltreren. De infiltrant was Anton van der Waals, die na de oorlog beschouwd werd als Nederlands grootste landverrader. Hij kreeg een schijnbaan bij het Electrotechnisch Bureau A. de Hoop dat gespecialiseerd was in elektrische installaties op schepen. Het bedrijf werd beloond met geweldige marine-orders.

Het bedrijf A. de Hoop in Rotterdam dat Anton van der Waals van januari 1937 tot medio 1942 in dienst nam om de activiteiten en leden van de scheepssabotagegroep van de groep Wollweber te achterhalen. Het bedrijf kreeg daarvoor lucratieve defensieopdrachten als beloning.

Met behulp van de Gestapo werd toegang tot de Duitse schepen verkregen en iemand die elektrische installaties op schepen inspecteert kan het hele schip betreden zonder argwaan van de bemanning op te wekken. Door gegevens uit de infiltratie in de CPN en inspecties op schepen te combineren kon Van der Waals de namen van een aantal leden van de groep Wollweber achterhalen. Mogelijk heeft het betrappen van twee communisten op het naar Duitsland smokkelen van explosieven daar ook aan bijgedragen; ze werden tot een gevangenisstraf veroordeeld. De meesten van de door Van der Waals achterhaalde Wollweber-leden hadden echter geen strafbare feiten volgens Nederlands recht gepleegd: ze waren wel betrokken bij het smokkelen van in Duitsland verboden lectuur en geld.

Vervolgens werden de namen eind 1937 in opdracht van de Rotterdamse burgemeester Pieter Droogleever Fortuyn door de chef van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst Christoffel Bennekers aan de Gestapo in Hamburg geleverd. Vermoedelijk was de opdracht feitelijk afkomstig van de minister van Justitie Carolus Goseling. De namen betroffen niet alleen personen die verboden activiteiten op schepen van de asmogendheden pleegden, maar ook personen die alleen maar lid van de organisatie waren. Het leveren van de namen was een ernstig misdrijf, want er werd toen al rekening gehouden met een Duitse invasie en de Gestapo had al in 1935 laten weten dat communisten de doodstraf konden krijgen.

Na het aantreden van Pieter Oud als burgemeester van Rotterdam, werd de samenwerking tussen de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst en de politie-infiltrant Van der Waals voortgezet. Omdat de werkzaamheden van de Inlichtingendienst bij de wekelijkse besprekingen tussen burgemeester Oud en hoofdcommissaris Louis Einthoven een vast agendapunt ware, moet Oud van het bestaan van die samenwerking op de hoogte zijn geweest en de naam Van der Waals gekend hebben.

Op 3 mei 1940 liet de minister van Justitie drie communistische leden van de scheepssabotagegroep samen met 18 NSB’ers interneren. De regering wist heel goed dat juist deze communisten bij een Duitse bezetting in groot levensgevaar kwamen te verkeren. Na de Nederlandse capitulatie werden de geïnterneerden met terugtrekkende legereenheden mee naar Calais in Frankrijk gevoerd en daar werden de NSB’ers en enige tientallen later toegevoegde gevangenen vrijgelaten, mar de communisten werden op 26 mei 1940 aan de Duitsers uitgeleverd. Twee communisten kwamen daardoor om het leven, het was pure moord door de regering.

Vanaf 25 mei 1940 begonnen de Duitsers leden van scheepssabotagegroep te arresteren en naar Hamburg af te voeren. De eersten waren mensen waarvan de namen door Bennekers aan de Gestapo waren overhandigd gevolgd door personen die uit onderzoekingen volgden of waarvan de namen tijdens zware martelingen uit de arrestanten waren getrokken. In totaal werden 28 personen gearresteerd, waarvan er 21 op uiterst wrede manier vermoord werden. De Nederlandse regering was vanwege het doorgeven van de namen in de wetenschap dat ze de doodstraf konden krijgen hiervoor in hoge mate verantwoordelijk.

In de naoorlogse geschiedschrijving door Lou de Jong wordt het inhuren van Van der Waals door de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst verzwegen, terwijl hij het wist omdat hij beschikte over het CABR-dossiers van Veefkind, dat door zijn medewerkers nauwkeurig is onderzocht. In het dossier van Veefkind staat over Kranendonk, wat de bekende schuilnaam van Van der Waals was: ‘Als zeer belangrijk kan ik in het spionnageverhaal opgeven, een persoon, die onder verschillende schuilnamen op allerlei gebied tegen goede betaling activiteit aan de slag legde. Hij is mij bekend onder de naam Kranendonk. Hij is afkomstig uit Rotterdam en hij zou voor de oorlog voor de Inlichtingendienst van de Rotterdamse politie als spion onder de communisten Linker Maasoever hebben gewerkt en als zodanig goed werk hebben gedaan.’ En ook ‘Een afgezant van Schreieder bezocht meerdere malen langs een uitgestippelde weg Engeland. Ik meen dat Kranendonk toen al een belangrijke rol speelde en enige malen Engeland bezocht’.

Het opzettelijk verzwijgen van deze uiterst relevante informatie maakt hem een geschiedvervalser. Ook werpt de vooroorlogse samenwerking met Van der Waals een totaal nieuw licht werpt op het plan van burgemeester (sinds 1938) Oud, die met hulp van Van der Waals naar Engeland wilde vluchten, omdat hij daar een mooi baantje in de regering in ballingschap verwachtte. Ook gaat De Jong niet in op de vraag waar de 12.000 gulden, die Oud voor zijn vlucht naar Engeland aan Van der Waals betaalde, vandaan zijn gekomen: dat was twee bruto jaarsalarissen. Oud moet zich dat geld onrechtmatig uit de gemeentekas hebben toegeëigend ten dienste van zijn persoonlijke belangen. En dat is iets dat Lou de Jong bij zijn geschiedvervalsing moest verzwijgen.

Samenwerking tussen Duitse Abwehr en Nederlandse autoriteiten.

Dat de Inlichtingendienst voor de oorlog een fascistisch bolwerk was, is niet verbazingwekkend. De Inlichtingendienst was een verlengstuk van de Centrale Inlichtingendienst, dat een onderdeel was van de Generale Staf. Tot 1935 was Hendrik Alexander Seijffardt opperbevelhebber van het leger. Na zijn pensionering werd hij lid van de NSB en mogelijk was hij voor die tijd al geheim lid van die partij; zijn zoon ging zelfs in het fascistische bolwerk München wonen. Vermoedelijk heeft Seijffardt allerlei geheime militaire gegevens aan de Duitsers geleverd, ook over stellingen die na zijn pensionering geconstrueerd werden, want hij had natuurlijk nog veel connecties met hoge militairen die over het algemeen extreemrechts politiek georiënteerd waren. Tot aan de Tweede Wereldoorlog konden Duitse spionnen, waarbij de topspion Traugott Protze, vrij openlijk ongehinderd in Nederland opereren. Hoge militairen (o.a. officier-commissaris Petrus Hamer die tijdens de oorlog door de Duitsers tot hoofdcommissaris van politie in Den Haag werd benoemd) en ambtenaren en leden van de Inlichtingendienst hadden regelmatig (Steven Pegels, Johannes Hubertus Veefkind, Abraham van Dijk, Marten Slagter) contact met Duitse spionnen zoals Protze en Bonn. Zulke bijeenkomsten werden vaak gehouden in het restaurant Roomhuis behorende bij restaurant Chateau Bleu bij het Haagsche Bos, waarvan de zogenaamde verzetsman Henk Alsem eigenaar was en soms aan de gesprekken deelnam (tijdens de oorlog zou Alsem zeer goede contacten met de Sicherheitsdienst onderhouden).

Roomhuis, waar Duitse spionnen regelmatig ontmoetingen hadden met leden van de Inlichtingendienst, hoge legerofficieren en hoge ambtenaren

Protze was tijdens de oorlog een voor de geallieerde zaak gevaarlijke spion die een sleutelrol in het Englandspiel speelde en pilotenlijnen wist te infiltreren om zo Duitse geheime agenten naar Engeland te smokkelen. Het is aannemelijk dat de activiteiten van Protze indirect het leven van vele duizenden geallieerde militairen heeft gekost. Na de oorlog hervatte het hoofd van het Bureau Nationale Veiligheid Louis Einthoven het contact met Protze en de regering verbood het justitieel onderzoek voor de Bijzondere Rechtspleging naar de vooroorlogse contacten met Protze.

Fragment uit het naoorlogse CABR-dossier van Inlichtingendienstman Johannes Hubertus Veefkind. Het laat ook zien dat de in het leugenplatform Wikipedia als verzetsheld gepresenteerde Henk Alsem in werkelijkheid een Duitse spion was.

Na de oorlog legde Inlichtingendienstman Johannes Hubertus Veefkind een summiere verklaring af over de vooroorlogse spionage om zo te dreigen over de spionage uit de schoot te klappen mocht hij de doodstraf krijgen. Bij een volledige openheid zouden veel prominente Nederlanders zoals hoofdcommissarissen van politie, burgemeesters en ministers in grote problemen komen, omdat hun landverraad waarop de doodstraf stond aan het licht zou komen. De slecht leesbare tekst luidt: ‘Henk Alsem, zoon van den directeur van het restaurant “Boschhek” exploiteerde in het jaar 1939 in een perceel naast het restaurant van zijn vader een club welke hij “Chateau Bleu” noemde. Het was de Haagse politie bekend, dat deze club een centrum was van spionnen. Henk Alsem zou toen zelf voor de Duitse regeering ten nadele van Nederland en Belgie hebben gewerkt. Hij werd als zodanig door de Inlichtingendienst bekeken. Het was de Brigadier, thans Kapitein van Politie, Steven Pegels, die met deze zaak was belast en de houders en de bezoekers van “Chateau Bleu” bekeek en zoveel mogelijk identificeerde’.

Met Haagse politie wordt de Inlichtingendienst bedoeld. Steven Pegels begin jaren twintig voor de politie, werd wegens bezuinigingen ontslagen, waarna hij politie-infiltrant in de CPN werd. Vervolgens kwam hij in 1926 weer in dienst van de Haagse politie en wel meteen bij de Inlichtingendienst, dat als een eliteonderdeel van de politie werd beschouwd en waar in de praktijk nooit nieuwelingen werden geplaatst. Hij werd in de zomer van 1940 officieel NSB-lid (was waarschijnlijk al jaren geheim lid) en werd in 1943 chef van de Documentatiedienst waarbij hij leiding gaf aan activiteiten die tot de dood van honderden Joden en tientallen communisten leidden.

Henk Alsem was begin jaren dertig als grootschalige oplichter in Nederlandsch Indië actief, waarbij hij zich al filmmaker liet onderhouden door een schatrijke Amerikaan die bij een maandenlange rondreis een film over de cultuur van Nederlandsch Indië wilde laten maken. Nadat aan het licht kwam dat bij het zogenaamde filmen geen lichtgevoelig materiaal werd gebruikt, werd Alsem de laan uitgestuurd. Vervolgens werd Alsem wegens het ontbreken van bestaansmiddelen door de regering van Nederlandsch Indië op de boor naar Nederland gezet (een handigheidje van Alsem om gratis overtocht te krijgen). Voor de oorlog was zijn restaurant Chateau Bleu een ontmoetingsplek tussen enerzijds Duitse spionnen (onder andere Traugott Protze) en anderzijds Nederlandse burgerlijke en militaire autoriteiten en Inlichtingendienst-functionarissen, waarbij Alsem zo nu en dan hand- en spandiensten verleende. Tijdens de oorlog onderhield Alsem zeer goede connecties met de Sicherheitsdienst, wat hem er overigens niet van weerhield om een filmcamera van hen te stelen. Aan het eind van de oorlog liep hij de deur plat bij de door Friedrich Frank geleide afdeling contraspionage van de Sicherheitsdienst gevestigd in de Willemsparkflat op de hoek van de Zeestraat en Javastraat. Op 5 september 1944 (Dolle Dinsdag) stichtte hij de zogenaamde verzetsorganisatie Korps Admiraal Doorman, die niet meer was dan een leerlingenlijst van het Haagsch Lyceum. Hij was bevriend met de Sicherheitsdienstman Hillesheim die de leiding had in een chantagespel waarbij voor licht anti-Duitse vergrijpen gearresteerden met welgestelde ouders met bedreiging van zending naar een dodelijk Duits concentratiekamp afgeperst werden om zich tegen hoge bedragen (5.000 gulden en soms veel meer) vrij te kopen. Bij deze chantage profiteerden veel Duitse leden van de Sicherheitsdienst en ook enkele Nederlanders als Reinder Zwolsman en Jan Haakman mee. Hillesheim was schatrijk geworden en had een groot deel van zijn verkregen vermogen via makelaar Reinder Zwolsman in huizen belegd. Dat vermogen zou na de oorlog ongetwijfeld door de Nederlandse staat geconfisqueerd worden. Daarom dook Hillesheim onder en liet zich door Alsem van een verklaring voorzien dat hij een verzetsman was. Voor de zekerheid had Alsem een lijst van Sicherheitsdienstmedewerkers opgesteld met mededelingen over hun kwalijke praktijken zoals (Silbertanne-)moorden en martelen, waarmee hij hoopte na de oorlog zich te kunnen vrij pleiten. De Sicherheitsdienst was woest over de desertie en voelde zich bedreigd door de lijst en gaf Zwolsman de opdracht om Hillesheim op te sporen, waarbij hij de daarbij opgespoorde goederen als juwelen en eigendomspapieren van huizen ter waarde van meer dan een miljoen gulden mocht behouden. Alsem liep daarbij Zwolsman voor de voeten en moest van Zwolsman stoppen met zijn ‘organisatie’ Karel Doorman, waarna Alsem verontwaardigd was dat hij geen ‘roverhoofdmannetje mocht spelen’ (hij wilde net zo als Zwolsman roofovervallen gaan plegen). Vervolgens werd Alsem door Zwolsman gearresteerd en in de gesloten afdeling voor psychopaten in de Ursulakliniek opgesloten. Alsem kon bij een bombardement ontsnappen, maar werd kort daarop met een maagperforatie in het ziekenhuis opgenomen. In zijn geschiedvervalsing beschrijft Lou de Jong de oplichter, Duits spion, landverrader en zwarthandelaar Alsem als een verzetsman die de memorabele niet-bestaande verzetsgroep Karel Doorman oprichtte en die verkreeg op basis daarvan het Verzetsherdenkingskruis zonder ook maar een verzetsdaad te hebben verricht. En zo staat Alsem ook op het leugenplatform Wikipedia vermeld.

Uit de summiere verklaring kan veel afgeleid worden:

  1. De Inlichtingendienst wist dat er gespioneerd werd.
  2. De Inlichtingendienst wist dat de spionage zeer nadelig voor Nederland was.
  3. De Inlichtingendienst greep niet in.
  4. Chateau Bleu lag verscholen in het bos, zodat voor de observaties de Inlichtingendienstmannen bij de bijeenkomsten in Chateau Bleu aanwezig moesten zijn, zodat ze feitelijk in de spionage participeerden.
  5. Als de leden van de Inlichtingendienst wisten dat er gespioneerd werd en er zelfs in participeerden, dan moeten de successieve hoofdcommissarissen ook op de hoogte zijn geweest, omdat enerzijds zij direct leiding aan de Inlichtingendienst gaven en anderzijds de leden van de Inlichtingendienst dekking moesten hebben, want er stonden zware straffen op spionage terwijl er altijd gevaar was dat bij een groot aantal betrokken iemand de feiten naar boven lekte. Dan moeten aldus de hoofdcommissarissen François van ’t Sant en Nicolaas van der Meij op de hoogte zijn geweest.
  6. Als de hoofdcommissarissen op de hoogte waren, dan moeten ook burgemeester De Monchy op de hoogte zijn geweest. De Monchy werkte sinds 1935 stiekem samen met de Gestapo in Wuppertal.
  7. Veefkind was bevriend met Christoffel Bennekers die in 1926 lid van de Haagse Politie Inlichtingendienst was en in 1927 chef van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst werd. Bennekers werkte vanaf begin 1937, maar waarschijnlijk al veel eerder, met de Gestapo en Duitse spionnen samen. Veefkind verwijst in een naoorlogse verklaring zelfs naar de samenwerking tussen Bennekers en de Duitse spion Anton van der Waals. Dan moeten ook de Rotterdamse hoofdcommissaris Louis Einthoven (zijn woning wordt als aanloopadres voor Duitse spionnen genoemd) en de successieve burgemeesters Droogleever Fortuyn en Oud (oprichter van de VVD) op de hoogte zijn geweest.
  8. De chef van de Amsterdamse Politie Inlichtingendienst Karel Henri Broekhoff werkte intensief samen met het Reichssicherheitshauptamt in Berlijn en had een afspraak gemaakt dat Duitse spionnen vrijuit in Nederland mochten werken. Broekhoff werkte zelfs samen met Duitse spionnen.
  9. Broekhoff handelde in opdracht van de burgemeester De Vlugt en de successieve ministers van Justitie Van Schaik, Goseling en Gerbrandy. Burgemeester De Vlugt en deze ministers moeten op de hoogte zijn geweest.
  10. Broekhoff was intermediair tussen de Centralen Inlichtingendienst van de Generale Staf, de respectievelijke gemeentelijke Inlichtingendiensten en de Gestapo. Dan moeten de leden van de Generale Staf met in de eerste plaats de chefs op de hoogte zijn geweest. Een van de chefs was Seijffardt die in 1937 tot de NSB toetrad en tijdens de oorlog als hoofd van het Nederlandsch Legioen tegen de geallieerden en dus de Nederlandse staat voerde.
  11. Als zoveel hoge functionarissen bij de spionage betrokken waren dan moeten de respectievelijke verantwoordelijke minister van Justitie, Oorlog en Binnenlandse Zaken op de hoogte zijn geweest.
  12. Eindconclusie: er bestond voor de oorlog een groot christelijk-liberaal spionagenetwerk ten gunste van Duitsland dat op grote schaal landverraad pleegde, met als hoofddoel om in samenwerking met de Duitse Nazi’s het communisme te bestrijden. Het heeft uiteindelijk duizenden Nederlandse Joden en honderden Nederlandse en Duitse communisten het leven gekost.

Spaanse burgeroorlog

In 1936 brak de Spaanse burgeroorlog uit, doordat de fascistische generaal Franco een staatsgreep pleegde tegen de democratisch tot stand gekomen regering, die door een meerderheid in het parlement gesteund werd. Doordat hij generaal was en een groot deel van het leger achter zich had, beschikte Franco van begin af aan over de meeste wapens, terwijl de regeringsgetrouwe troepen hadden groot gebrek aan wapens en mankracht hadden. Bovendien werd Franco gesteund door de fascistische regeringen van Duitsland, Italië, Portugal en Japan. Omdat de communisten in Europa in de fascisten een grote bedreiging zagen, gingen ze de Spaanse regering steunen met de vorming van een Internationale Brigade bestaande uit vrijwilligers om te vechten of andere taken te verrichten zoals medische hulp, ondanks dat de communistische partij in Spanje slechts een piepkleine vertegenwoordiging in het Spaanse parlement hadden en niet in de regering vertegenwoordigd was. Overigens bestond die Brigade niet alleen uit communistische vrijwilligers, maar waren er ook uit andere linkse politieke stromingen zoals Nederlandse RSAP’ers die uitgescholden werden voor Trotskist, anarchisten, en wat sociaaldemocraten. Daarnaast waren er avonturiers, schietlustigen, werklozen enz. die geen andere uitweg zagen, mensen die wat van de wereld wilden zien enz. ook waren er artsen en vrouwen die als verpleegster de gewonden en zieken gingen verzorgen.

De Nederlandse vrijwilligers werden vooral door de Roode Hulp geworven. Ze kregen een treinkaartje naar een verzamelplaats in Parijs. De Nederlandse regering verbood al snel om als vrijwilliger in Spanje te vechten, maar dat gold alleen voor steun aan de wettige regering; vrijwilligers voor het leger van Franco werd niets in de weg gelegd. De fanatieke houding van de Nederlandse regering had twee oorzaken: de eerste was dat goed verdiend werd aan de overslag in Rotterdam van goederen uit Duitsland voor Franco en de tweede dat de grootste regeringspartij de katholieke RKSP zich ideologisch verwant voelde met de fascistische machthebbers Salazar in Portugal, Mussolini in Italië en Franco in Spanje en dat vanuit het Vaticaan de katholieke kerk het fascisme krachtig ondersteunde. Op papier had Nederland zich neutraal verklaard, maar in werkelijkheid was de christelijk-liberale regering een steunverlener aan de fascistische regimes.

Degenen die terugkeerden werd het Nederlanderschap afgenomen of werden zoals de schrijver Jef Last de toegang tot Nederland ontzegd. In enkele gevallen gebeurde dat ook met mensen die niet gevochten hadden, maar medische hulp hadden verleend of zoals mijn oom het briefverkeer had verzorgd. Dat gold niet alleen voor hen, maar ook voor hun wettige of toekomstige wettige partner, welke partner na overlijden van de vrijwilliger of echtscheiding niet automatisch het Nederlanderschap terugkregen. Ook de kinderen, zelfs als ze later geboren werden, werden stateloos. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg een aantal van hen het terug, maar voor hen die na de oorlog zich politiek uitspraken kon dit vele tientallen jaren duren of kregen het zelfs nooit meer terug. De stateloosheid zorgde ervoor dat het voor velen heel moeilijk werd een passende baan te vinden; het heeft een dramatisch effect op hun carrière en welvaart gehad en ook grote maatschappelijke consequenties voor hun kinderen gehad. Er zijn weinig criminelen die zo zwaar gestraft zijn als deze verzetshelden. Ook Nederlandse SS’ers die in het Duitse leger in Oost-Europa aan het uitmoorden van Joden en de Slavische bevolking hadden bijgedragen en aan de oorlog tegen Nederland hadden deelgenomen, al vrij snel het Nederlanderschap terugkregen. Het tekent de fascistische voorkeur van de naoorlogse regeringspartijen KVP, ARP, CHU (alle drie nu CDA), VVD en PvdA.

Groep Wollweber

Ernst Friedrich Wollweber was een prominente Duitse communist die na de machtsgreep van Hitler in 1933 naar de Sowjet Unie vluchtte. Hij had in de jaren twintig militaire training in de Sowjet unie gekregen en wilde in 1933 gewapend verzet tegen Hitler beginnen. Hij verkreeg de steun van Stalin en hij verkreeg geld om een verzetsorganisatie in Frankrijk op te bouwen. De verzetsorganisatie verzamelde inlichtingen die voor het verzet in Duitsland belangrijk was en smokkelde geld, illegale lectuur, wapens en explosieven naar Duitsland. Vanwege het verzamelen van inlichtingen wordt de groep in de literatuur aangeduid als spionagegroep, wat de indruk wekt dat hij tegen Frankrijk opereerde, maar het betrof alleen informatie die voor het verzet in Duitsland relevant was.

Met het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog richtte de groep zich op het steunen van de wettige regering in Spanje, om zo het bondgenootschap tussen de staatsgreep plegende generaal Franco en Hitler-Duitsland te bestrijden. Er werden wapens en vliegtuigen voor Spanje aangekocht en naar Spanje gesmokkeld. De Nederlander Henri Pieck was betrokken bij de inkoop van vliegtuigen en het verzamelen van inlichtingen over de wapenstromen naar Franco.

Een belangrijk onderdeel van de groep Wollweber was de zogenoemde scheepssabotagegroep. Daarbij werd hulp verkregen van de communistisch georiënteerde International Union of Seamen and Harbour Workers, die ook in Rotterdam een Zeemansclub runde. De scheepssabotagegroep verzamelde in diverse havensteden als Marseille, Bordeaux, Antwerpen, Rotterdam, Amsterdam, Hamburg, Kopenhagen, Oslo en Stockholm informatie over transporten van militaire goederen naar Spanje en scheepsbewegingen naar Spanje, die via illegale zenders gecodeerd doorgegeven werden. In Nederland speelde de Nederlandse communist Daniël Goulooze daar een hoofddrol in. Door deze gegevensstroom konden verschillende schepen door de marine en luchtmacht van de wettige Spaanse regering tot zinken worden gebracht.

Overigens verzamelden Duitse spionnen, die van de Nederlandse regering vrijuit mochten opereren ook gegevens over scheepsbewegingen naar de wettige regering in Spanje, waardoor enkele schepen, waarbij minstens een Nederlands schip, tot zinken gebracht konden worden.

Omdat vooral de Belgische en Nederlandse havens waren voor de doorvoer van Duitse militaire goederen naar Spanje, vestigde Wollweber zich in Brussel. Wollweber kwam zo in contact met de familie Seegers in Amsterdam, waar hij met zijn echtgenote Ragnhild Wiik verschillende keren logeerde.

Een ander onderdeel van de scheepssabotagegroep was het plaatsen van bommen op Duitse, Italiaanse en Japanse schepen. Dit gebeurde ook in Rotterdam. Om dit te bestrijden riep de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst de hulp in van Anton van der Waals die met instemming van de Gestapo in Hamburg toegang tot Duitse schepen kreeg en via contacten met de havenarbeiders de Rotterdamse CPN kon infiltreren.

Een andere activiteit van de Wollweber groep in Nederland was het smokkelen van geld, in Duitsland illegale lectuur, wapens, explosieven en andere zaken die voor het Duitse verzet tegen Hitler nuttig waren. Ook werden mensen van en naar Duitsland gesmokkeld. De illegale grenspassages gebeurden bij Delfzijl per schip naar Emden, bij Beerta in Oost-Groningen, bij Enschede, via het vliegveld Venlo, bij Heerlen in de stromen mijnwerkers die dagelijks over de grens gingen en via binnenvaartschepen over de Rijn. Daarnaast namen sommige personen die regelmatig van en naar Duitsland reisden ook goederen voor het KPD-verzet mee of brachten boodschappen over. Op het vliegveld Venlo werkten een communistische vader Piet en zoon Joop Jansma, die van 1937 tot 1942 illegaal mensen tot het vliegveld toelieten en aan de andere kant door het hek de Duitse grens, waar geen controle was, hielpen passeren. De Nederlandse groep stond via illegale zenders in radiocontact met instanties in Moskou (waarschijnlijk geheime diensten); Daniël Goulooze had de leiding over dat radiocontact.

De groep Wollweber stopte de scheepssabotageactiviteiten begin 1939. De daarbij betrokken mensen zouden weer in actie komen in het geval van een Duitse bezetting. Maar de andere activiteiten voor ondersteuning van Duitse verzet in Duitsland gingen gewoon door. Duitse communistische vluchtelingen sloten zich vaak aan bij het KPD-verzet (Kommunistische Partei Deutschlands) vanuit Nederland. Maar dat verzet maakte feitelijk deel uit van het netwerk van het verzet door de groep Wollweber.

Op 10 mei 1940 vond de Duitse inval in Nederland plaats, waarmee de niet-actieve onderdelen van de groep Wollweber in principe weer actief werden en de nog actieve groepen die het Duitse verzet steunden werden daardoor automatisch Nederlandse verzetsgroepen. De groep Wollweber was zodoende per 10 mei 1940 de eerste verzetsgroep van Nederland, wat door de Nederlandse geschiedvervalsers systematisch verzwegen wordt. Tijdens de oorlogsdagen werd al informatie over de oorlogsvoering en de situatie in Nederland aan Moskou doorgegeven, wat als de eerste verzetsdaad beschouwd kan worden.

Junker-52 transportvliegtuig op Schneekufen. De Schneekufen werden vanaf augustus 1940 bij het meubelbedrijf Pander in Den Haag gemaakt.

De belangrijkste, maar weinig spectaculaire, verzetsdaad van de groep was het in augustus 1940 aan Moskou doorgeven van de ontdekking dat bij de meubelfabriek Pander in Den Haag duizenden onderstellen voor trasportvliegtuigen om in de sneeuw te kunnen landen, werden gebouwd. Hieruit kon overduidelijk worden geconcludeerd dat Duitsland zich op een oorlog met de Sovjet Unie voorbereidde, dat de bevoorrading in belangrijke mate per vliegtuig zou plaats vinden en dat Duitsland verwachtte dat de oorlog in ieder geval tot in de winter zou voortduren. Verder werd hiermee duidelijk, dat gezien de voorbereiding van de productie in een land dat nog bezet moest worden, al bij de tekening in augustus 1939 van het niet-aanvalsverdrag tussen Duitsland en de Sovjet Unie, Hitler niet van plan was zich aan dat verdrag te houden. Deze informatie was niet alleen een waarschuwing, maar bevatte ook belangrijke militaire informatie over hoe de bevoorrading zou plaats vinden. Deze informatie kan van essentiële invloed zijn geweest over de afloop van de Tweede Wereldoorlog, doordat de Sovjet Unie nu in staat was zich beter voor te bereiden en als ze dat niet gedaan zou hebben toch nog belangrijke gegevens bevatte waar bij de Duitse inval gebruik van kon worden gemaakt. Het kan net het verschil hebben gemaakt of Duitsland vlak voor het begin van de winter herfst 1940 wel of niet Moskou had kunnen bezetten, wat feitelijk de definitieve nederlaag in 1941 van de Sovjet Unie had betekend. Aangezien de Sovjet Unie grotendeels op eigen kracht Duitsland verslagen heeft, kan het betekend hebben of Nederland heden ten dage wel of niet door Nazi-Duitsland bezet is.

Aanwijzingen

In 1937 schreef minister van Justitie schreef minister van Justitie Carolus Goseling een stuk hoe het ambtenarenapparaat zich moest gedragen tijdens een eventuele bezetting van Nederland door een buitenlandse mogendheid. Het stuk is bekend geraakt met de term ‘Aanwijzingen’. Het stuk werd op 25 april 1938 als een ‘zeer geheime’ circulaire naar alle burgemeesters gezonden.

In de Aanwijzingen staat dat dat de politie gewoon moet doorwerken met de volgende clausule: ‘Alleen die personen hun post zullen verlaten, wier werkkring van dien aard is, dat hun aanblijven veel meer ten bate van de vijand dan van de Ned. regering of het Ned. volk zijn of wien de vijand vermoedelijk het blijven vervullen van hun functie zal beletten.’

Naoorlogs afschrift van de Aanwijzingen voor het personeel van het Departement van Justitie, dat gemaakt werd ten behoeve van de verdediging tijdens het strafproces volgens de naoorlogse Bijzondere Rechtspleging van de oorlogsmisdadiger Jilis van der Weerd van de Haagse Politie Inlichtingendienst die vele Haagse communisten gearresteerd en gemarteld had, wat in de dood van tientallen van hen geresulteerd heeft.

Na de Nederlandse capitulatie behandelden alle burgemeesters de Aanwijzingen op dezelfde manier: het hele politiekorps bleef op zijn plaats inclusief de Inlichtingendiensten. Buiten de drie grote steden was de vrijwel enige taak van de Inlichtingendiensten het bestrijden van de communisten en revolutionair-socialisten en in de drie grote steden was het de omvangrijkste taak n aast het faciliteren van de Duitse spionage. In de drie grote steden verviel de taak van het in de gaten houden van buitenlandse, meestal Duitse spionnen (waar overigens vaak mee werd samengewerkt) en in Den Haag verviel de taak van de bewaking van de ambassades. Door het vervallen van de taken kwam er aldus meer personeel beschikbaar voor het bestrijden van het communisme. In Duitsland werden in 1937 al massaal communisten vermoord, dan zou je verwachten dat in de Aanwijzingen zou staan dat aan de vervolging van communisten geen medewerking mocht worden verleend. Het ontbreken daarvan en dat de Inlichtingendiensten de opdracht kregen gewoon met hun werk door te gaan, wat impliciet betekende dat communisten voor de Duitse bezetter in beeld moesten worden gebracht en dat de communistenvervolging in belang van de Nederlandse staat was. In combinatie met de Duitse mededeling uit 1935 dat communisten met de doodstraf rekening moesten houden, maakt dat minister van Justitie Goseling medeplichtig was aan de massamoord op communisten. De massamoord op communisten was een politicide, een vorm van genocide op politieke tegenstanders, waarvoor de Nederlandse staat verantwoordelijk was.

De Inlichtingendiensten waren tijdens de oorlog in belangrijke mate verantwoordelijk voor de dood van ruwweg duizend communisten en revolutionair socialisten, waarbij bedacht moet worden dat bij de onderzoeken regelmatig bij het communistisch verzet aangesloten personen werden gearresteerd die voor de oorlog niet bij de CPN of RSAP waren aangesloten. Ook andere groepen mensen als Esperantisten, vakbondsmensen, stakingsleiders, antimilitaristen, antikolonialen, Spanjestrijders enz. werden door de Inlichtingendiensten belaagd. Verder maakten ze jacht op de Jehovah’s Getuigen met meer dan honderd doden als gevolg, soms via onthoofding met behulp van de guillotine. In Den Haag werd de rechts georiënteerde Stijkelgroep door de Inlichtingendienst opgerold met 42 doden als gevolg. Bij de massamoord op de Joden waren vooroorlogse leden van de Inlichtingendiensten in alle grote steden betrokken bij het vastleggen van Joodse bezittingen, het opsporen en arresteren van ondergedoken Joden en hen vervolgens te laten deporteren naar de moordcentra in Auschwitz en Sobibor. Hierbij moet bedacht worden dat bij de Haagse Politie Inlichtingendienst al in december 1942 bekend was dat de Joden in die kampen massaal vermoord werden, vermoedelijk geldt ongeveer hetzelfde voor de andere grote steden met een omvangrijke Joodse bevolking. De Inlichtingendiensten waren duidelijk bewust medeplichtig aan de massamoord op tienduizenden Joden.

Verder stond in de onder anderen aan de burgemeesters toegezonden Aanwijzingen: Verboden is de ontruiming, welke het karakter draagt van een deportatie op enigszins grote schaal, met het doel om te dienen hetzij als straf of als dwangmiddel, hetzij om de bewoners elders werkzaam te stellen.
Dit laatste was ook bekend aan de Nederlandsche Spoorwegen, waarmee er bewijs is dat de Nederlandsche Spoorwegen bewust tegen de door de regering vastgelegde voorschriften inging bij de deportatie van mensen (voornamelijk verzetsmensen) naar concentratiekampen en Joden naar arbeidskampen die in werkelijkheid na de oorlog bijna allemaal gaskamers bleken te zijn. (Bij het vervoer voor de Arbeitseinsatz reisden de potentiële slaven over het algemeen individueel, zodat daar niet van deportatie sprake is.)

Ondanks dat er rekening werd gehouden met een Duitse bezetting mochten Duitse spionnen van de Nederlandse regering vrijuit werken in Nederland. Een belangrijke reden hiervoor was dat Duitsland in ruil hiervoor gegevens over communisten, die verkregen werden door nota bene spionageactiviteiten in Nederlandsch Indië, aan Nederland zou verstrekken. Sommige leden van de Haagse Politie Inlichtingendienst hadden regelmatig contact met Duitse spionnen in het etablissement Chateau Bleu in het Haagsche Bosch. En hetzelfde gold voor hoge militairen als Petrus Martinus Carolus Johannes Hamer, die al vroeg tijdens de bezetting door de Duitsers tot hoofdcommissaris werd benoemd.

Ook de medewerking van de Inlichtingendiensten bij de Aktion CPN (600 arrestaties door de politie resulterende in bijna 400 doden), de deportatie van Joden, de gedwongen tewerkstelling voor de Arbeitseinsatz en de arrestatie van mensen die in kampen werden opgesloten, waren ook duidelijk in strijd met de Aanwijzingen.

En dan is er nog de activiteit van de Haagse Inlichtingendienstman Abraham van Dijk, lid van de SS, die tijdens de oorlog V-Mann voor de Duitse topspion Protze werd. Door het behulpzaam zijn bij het smokkelen van Duitse geheime agenten naar Engeland via zogenoemde pilotenlijnen heeft hij aan de zaak van de geallieerden een krankzinnig grote schade toegebracht. Maar na de oorlog kon hij adjudant van koningin Wilhelmina worden en werd vervolgens lid worden van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (bron: BVD-ambtenaar Johan van Gogh die hem ‘Brammetje’ noemde). Verder heeft hij bijgedragen aan de opsporing van leden van de groep Wollweber. Daarbij moet bedacht worden dat groep Wollweber veel meer schade aan het Duitse leger heeft toegebracht dan het hele Nederlandse leger gedurende de gehele oorlogsperiode.

Kortom: de Inlichtingendiensten werden grote moordmachines. En met de Aanwijzingen in gedachten kan niet anders geconcludeerd worden dan dat de christelijk-liberale burgemeesters het uitroeien van Joden, communisten en Jehovah’s Getuigen ‘ten bate’ van de Nederlandse regering of de bevolking achten. De prominente leden van de christelijke en liberale partijen hebben veel meer mensen de dood in gedreven dan alle NSB’ers bij elkaar voor zover ze niet voor een Inlichtingendienst werkten. Eigenlijk had men de christelijke partijen (toen RKSP, ARP en CHU, nu samen CDA) en de liberale partijen (toen LSP, overgegaan in VVD) net zoals de NSB moeten verbieden.

Na de oorlog werden veel van de massamoordenaars van de Inlichtingendiensten niet vervolgd, maar werden aangesteld bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst om met behulp van voormalige NSB’ers ‘ten bate’ van de regering opnieuw communisten, revolutionair socialisten en Jehovah’s Getuigen te vervolgen.

Schietoefeningen door NSB

In 1938 klaagden omwonenden van de Shell-gebouwen aan de Carel van Bylandtlaan in Den Haag over geluidsoverlast door schietoefeningen die regelmatig op zaterdagen gehouden werden. Johannes Hubertus Veefkind van de Haagse Politie Inlichtingendienst werd eropaf gestuurd. Hij constateerde dat de NSB-organisatie Weerbaarheidsafdeling (WA) van Shell toestemming had gekregen om van de terreinen gebruik te maken om schietoefeningen te houden. Hij stopte de schietoefeningen om de geluidsoverlast tegen te gaan en rapporteerde het, maar verder deed hij niets. Dat is niet verbazingwekkend, want Veefkind was geheim lid van de NSB en dat was bekend bij de Centralen Inlichtingendienst, want die beschikte over een lijst van geheime leden van de NSB. Wettelijk zou Veefkind vanwege het ambtenarenverbod ontslagen moeten worden, maar dat gebeurde niet. En dat gebeurde ook niet met de andere geheime leden die op de lijst stonden. Het ambtenarenverbod werd alleen gehandhaafd voor linkse mensen, maar voor NSB-leden was het feitelijk een wassen neus.

Nadat de schietoefeningen op de Shell-terreinen stop gezet waren, ging de NSB elders in wapengebruik oefenen. In 1939 observeerde Steven Pegels van de Inlichtingendienst vanuit een woning in de Copernicusstraat een wapenoefening van de NSB, waar ook niets tegen gedaan werd.

Het terrein van de Bataafsche Petroleum Maatschappij, onderdeel van Shell, aan de Carel van Bylandtlaan in Den Haag waar de schietoefeningen gehouden werden. Op de foto een vlagceremonie op 23 juli 1938 van het fascistische Nationaal Jongeren Verbond.

Bij de schietoefeningen was er sprake van illegaal wapenbezit en zouden de wapens in beslag moeten worden genomen en er zou proces-verbaal moeten worden opgemaakt. Dat dit niet gebeurde maakt duidelijk dat de Haagse Politie Inlichtingendienst feitelijk een verkapte NSB-organisatie was. Het zou er in resulteren dat tijdens de oorlogsdagen van mei 1940 politiemannen doodgeschoten werden, met name vanaf de Willemsparkflat vlak bij het hoofdbureau. Vlak na de Duitse bezetting van Nederland werd de grote meerderheid van de Haagse Politie Inlichtingendienst openlijk lid van de NSB.

Dat Shell toestemming gaf voor de schietoefeningen is niet verbazingwekkend, omdat de voormalige Shell-directeur Sir Henri Deterding een persoonlijk vriend van Hitler was en diens partij NSDAP financierde; verder bekleedden leden van de felle NSB-familie Rost van Tonningen hoge functies binnen Shell.

Het Shell-gebouw aan de Carel van Bylandtlaan met hakenkruisvlag.

Anton van der Waals

In de tweede helft van de jaren dertig kreeg het betrekkelijk kleine scheepsreparatie bedrijf ‘Electrotechnisch Bureau A. de Hoop’ van de marine een geweldig grote order voor het aanleggen van elektrische installaties op een aantal marineschepen. Bij de order hoorde ook het in dienst nemen van de politiespion Anton van der Waals zonder dat die daarvoor werkzaamheden ten behoeve van het bedrijf te verrichten, maar wel dat het bedrijf behulpzaam moest zijn hem toegang te verlenen tot Duitse schepen die ook van de diensten van het bedrijf gebruik maakten. Het doel was het opsporen van activiteiten van de groep Wollweber, die middels bomaanslagen Duitse, Italiaanse en Japanse schepen tot zinken probeerde te brengen. De groep Wollweber deed dat in het kader van steun aan de wettige Spaanse regering die te maken had met een gewelddadige staatsgreep door generaal Franco, die tot een bloedige burgeroorlog had geleid. Natuurlijk waren de aanslagen door de groep Wollweber in strijd met de wet en moest de Nederlandse overheid daar wel tegen optreden.

Fragmenten uit naoorlogse verklaring van Johannes Hubertus Veefkind over Van der Waals, die de schuilnaam Kranendonk gebruikte naar de geboortenaam Cranendonk van zijn moeder. Van der Waals heeft in een naoorlogse levensbeschrijving verkapt aan deze activiteiten in de haven gerefereerd. Deze verklaring was bekend aan Lou de Jong, maar deze historisch gezien uitermate belangrijke informatie heeft hij in zijn geschiedvervalsing doelbewust verzwegen.

Bij de activiteiten van de groep Wollweber moet wel bedacht worden dat Duitsland rechtstreeks bij de staatsgreep door Franco betrokken was en op grote schaal oorlogsmisdaden pleegde door bombardementen op de burgerbevolking. Nederland schond zijn zelf uitgeroepen neutraliteit door de wapenleveranties van Duitsland via de Rotterdamse haven te faciliteren, zodat er meer geld verdiend werd. De activiteiten van de groep Wollweber betroffen net alleen bomaanslagen, maar ook het doorgeven van informatie over de lading, bestemming en vertrekdata van schepen. Als deze informatie Nederlandse activiteiten zou betreffen, dan vielen ze onder de spionagewetten en waren dan strafbaar, maar nu het Duitse militair relevante gegevens betrof was dat niet strafbaar. Dat betekent dat lang niet alle leden van de groep Wollweber die in de haven actief waren, zich aan strafbare feiten schuldig maakten.

Bij de activiteiten door Van der Waals werd nauw samen gewerkt met de Duitse Gestapo, die zorgde voor toegang tot de Duitse schepen. Van der Waals ontdekte al gauw dat veel leden van de sabotagegroep ook lid waren van de CPN en wel specifiek van een afdeling op de linker Maasoever. Aldus infiltreerde Van der Waals voor de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst deze partijafdeling om informatie te vergaren. Uiteindelijk wist Van der Waals een tiental leden van de groep Wollweber te identificeren, maar er konden geen wettige bewijzen voor wetsovertredingen gevonden worden. Wel konden twee leden van de groep betrapt worden op het smokkelen van springstoffen, waarvoor ze tot een fikse gevangenisstraf veroordeeld werden, maar een verband met scheepsaanslagen kon niet worden aangetoond.

Tot zover gaat hem om een normaal politieoptreden. Maar eind 1937 gaf minister van Justitie Goseling via de Rotterdamse burgemeester Pieter Droogleever Fortuyn en hoofdcommissaris Louis Einthoven opdracht aan de chef van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst om de namen van leden van de groep Wollweber aan de Gestapo in Hamburg door te geven. Al deze functionarissen wisten dat niet vast stond dat deze leden aan misdrijven naar Nederlands recht schuldig waren (wel naar Duits recht, want ze waren betrokken bij het smokkelen van anti-Hitler literatuur naar Duitsland en bespioneerden Duitse militaire activiteiten). Maar ze wisten ook dat ze de doodstraf zouden krijgen als ze in Duitse handen mochten vallen. Dat betekende dat reizen naar Duitsland levensgevaarlijk voor ze werd, maar ook dat in het geval van een Duitse bezetting waar de regering al rekening mee hield, hen in groot levensgevaar zou brengen. En dat gebeurde ook: kort na de Duitse inval werden 29 leden gearresteerd, naar Duitsland afgevoerd, verschrikkelijk gemarteld en 19 van hen werden op een afgrijselijke manier ter dood gebracht. Minder dan vijf hadden een misdrijf naar Nederlands recht gepleegd, maar het was nooit bewezen en de doodstraf was al in 1870 afgeschaft. De Nederlandse functionarissen waren medeplichtig aan deze wrede moordpartij. Aldus waren de minister en burgemeester medeplichtig aan massamoord.

Een paar maanden na de Duitse inval hevelde Louis Einthoven ‘Nederlands grootste landverrader’ Anton van der Waals over van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst naar de Sicherheitsdienst in Den Haag. Christoffel Bennekers werd in december 1940 door de Duitsers ontslagen als chef van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst en werd in 1942 als gijzelaar gefusilleerd naar aanleiding van de bomaanslag in 1942 door communisten op een trein met Duitse verlofgangers. Dit lijkt vreemd, maar naar fascistische principes werd van medestanders absolute gehoorzaamheid verwacht en kennelijk voldeed Bennekers daar niet aan. Zulke niet-perfecte medestanders werden zwaarder aangepakt dan tegenstanders om zo absolute gehoorzaamheid binnen eigen gelederen af te dwingen.

Ondanks dat Lou de Jong over informatie beschikte met betrekking tot het inhuren van Nederlands grootste landverrader Anton van der Waals door de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst, verzweeg hij het in zijn geschiedwerken. Dit bewust verzwijgen van een saillant detail kan als een vorm van geschiedvervalsing beschouwd worden. Dit gegeven geeft ook een nieuw gezichtspunt met betrekking tot de vluchtpoging van burgemeester Oud van Rotterdam naar Engeland met behulp van Anton van der Waals: Oud kende de naam van Van der Waals al van voor de oorlog als spion voor de Rotterdamse Inlichtingendienst! Verder moet Oud geweten hebben dat Van der Waals begin 1941 voor Sicherheitsdienst ging werken.

Internering op Vlieland

Vanaf 1938 werden Duitse vluchtelingen door de Nederlandse regering op Vlieland geïnterneerd. Het waren in eerste instantie Spanjestrijders die in Spanje tegen de legers van Franco en Duitsland gevochten hadden. De meesten van hen waren communisten en vaak na aankomst in Nederland bij het KPD-verzet tegen Hitler betrokken geraakten. De activiteiten bestonden voornamelijk uit het schrijven en vermenigvuldigen van in Duitsland verboden literatuur. Iets later kwamen daar communistische vluchtelingen uit Duitsland bij. Vaak waren die betrokken bij de groep Wollweber en behalve bij voor Duitsland illegale publicaties soms ook betrokken bij het smokkelen van geld, wapens, munitie en explosieven naar Duitsland. Het smokkelen van de militaire goederen was verboden volgens de Nederlandse wet, maar de overige activiteiten waren niet wettelijk verboden maar wel onwenselijk geacht door de Nederlandse regering.

Bij de vluchtelingen uit Duitsland zaten mensen die eerder in Duitsland gevangen hadden gezeten en na vrijlating naar Nederland gevlucht waren. Anderen hadden kans gezien uit een gevangenis of concentratiekamp te vluchten en hadden zware mishandelingen of martelingen doorgemaakt.

De Nederlandse regering had in maart 1935 vanuit Berlijn te horen gekregen dat deze communisten in Duitsland de doodstraf konden verwachten. In 1939 werd de dreiging van een Duitse inval steeds groter en daarom verzochten de geïnterneerden om naar een veiliger plek op het vasteland te worden gebracht, zodat ze bij een inval konden vluchten. De Nederlandse regering wees dit verzoek af.

Na de Nederlandse capitulatie werden de 39 geïnterneerden niet vrij gelaten, maar 25 mei 1940 aan de Duitse bezetter uitgeleverd. Het heeft aan minstens 11 personen het leven gekost, waarmee de Nederlandse regering medeplichtig was aan massamoord; van enkelen is he lot onbekend. De geïnterneerden waren felle tegenstanders van het Hitler-regime, waarvan verwacht mocht worden dat ze na vrijlating het Hitler-regime zouden bestrijden; ze hadden zich er zelfs op voorbereid om in geval van vrijlating na een Duitse inval om in samenwerking met de CPN verzetsactiviteiten in Nederland en Duitsland te ontplooien; het waren dus feitelijk verzetsmensen. Daarom was de uitlevering ook het misdrijf ‘hulpverlening aan de vijand’, waarop na de oorlog de doodstraf kon worden opgelegd. En natuurlijk was de uitlevering ook nog eens een terroristische (massa-)moord. Maar de schuldigen, zoals bijv. minister van Justitie Gerbrandy, werden bij de corrupte naoorlogse rechtspraak niet vervolgd, want de moord op communisten werd als ‘ten bate’ van de Nederlandse regering beschouwd.

Molotov-Von Ribbentroppact

Op 23 augustus 1939 sloten Duitsland en de Sowjet Unie een niet-aanvalsverdrag, dat enkele dagen later gevolgd werd door een vriendschapsverdrag. Het verdrag was een grote schok voor de Nederlandse communisten, want Duitsland was de grote vijand. Het resulteerde erin dat minstens duizend communisten hun lidmaatschap van de CPN opzegde.

Vanuit het standpunt van de Sowjet Unie was het verdrag een reactie op het Verdrag van München dat op 30 september 1938 getekend werd tussen de Britse premier Neville Chamberlain en Franse premier Édouard Daladier enerzijds en Adolf Hitler en Benito Mussolini anderzijds. Bij dat verdrag moest Tsjechoslowakije een deel van zijn grondgebied afstaan. Het betrof vooral Sudetenland. Tsjechoslowakije had deel uitgemaakt van het Oostenrijkse keizerrijk en toen het in 1918 onafhankelijk werd ging Sudetenland met een duidelijke meerderheid van Duitssprekende meerderheid deel uitmaken van Tsjechoslowakije. Het was een gebied met veel grondstoffen en industrie. Maar ook Polen en het fascistische Hongarije eigenden zich een stukje van Tsjechoslowakije toe. Polen is dus niet zo onschuldig als de Nederlandse geschiedvervalsers doen voorkomen!

Alhoewel Hitler er geen boodschap had aan dat er gebieden binnen het Deutsche Reich waren met een anders sprekende meerderheid, zoals het Pools sprekende oosten van Silezië, eiste Hitler Sudetenland op vanwege de Duits sprekende meerderheid. Bovendien leefde er in Duitsland een sterke wens om het oorspronkelijk Duits sprekende Elzas-Lotharingen dat het na de Eerste Wereldoorlog had moeten afstaan terug te veroveren (Elzas-Lotharingen was in de zeventiende eeuw door Frankrijk veroverd). Verder had Duitsland wensen om het na de Eerste Wereldoorlog verloren Zuid-West-Afrika (het huidige Namibië) van Groot Brittannië terug te krijgen of veroveren. Door de agressieve herbewapening en annexatie-eisen van Duitsland was er een serieuze oorlogsdreiging met Frankrijk en Groot Brittannië ontstaan.

De Sowjet Unie had sympathie voor de een Slavische taal sprekende bevolking van Tsjechoslowakije en bood Frankrijk en Groot-Brittannië aan om gezamenlijk Duitsland aan te vallen als dat een deel of heel Tsjechoslowakije zou bezetten. Chamberlain wilde echter niet met de Sowjet Unie samen werken, want hij had nog een appeltje met hen te schillen vanwege de moord op de tsarenfamilie, die sterke familiebetrekkingen met het Britse koninklijk huis had. Daarom sloot Chamberlain met steun van Frankrijk wat hij noemde een ‘vredesverdrag’, waarbij de belangen van Tsjechoslowakije werden opgeofferd. Tegelijkertijd hoopte Chamberlain dat de agressie van Duitsland zich naar het oosten zou verplaatsen en de Sowjet Unie zou aanvallen.

Stalin voelde zich bedreigd door Duitsland en hoopte door het sluiten van een niet-aanvalspact de Duitse agressie naar het westen te keren. Verder had hij nog een appeltje met Polen te schillen, vanwege de Poolse verovering van Wit-Rusland en delen van Oekraïne vlak na de Eerste Wereldoorlog, toen Polen net onafhankelijk van Rusland was geworden en Rusland door de burgeroorlog zwaar verzwakt was (de naam Rusland bleef tot 1922 in gebruik tot toen de Sowjet Unie werd gesticht).

Het verdrag dat Hitler en Stalin sloten was feitelijk een spiegelbeeld van het Verdrag van München. Duitsland mocht ruwweg de westelijke helft van Polen bezetten en de Sowjet Unie mocht het oorspronkelijke Wit Rusland en de oorspronkelijk tot Oekraïne behorende delen bezetten en bovendien invloed op de fascistisch bestuurde Baltische staten, eigenlijk bondgenoten van Hitler, uitoefenen. In een groot deel van het gebied dat de Sowjet Unie mocht bezetten was een duidelijk Wit-Russisch of Oekraïens sprekende meerderheid. In de overige gebieden was er geen duidelijk etnische meerderheid. Talen die er werden gesproken waren Wit-Russisch, Oekraïens, Pools, Russisch, Litouws, Duits, Jiddisch, Slowaaks en Roetheens. Buurdorpen konden in meerderheid verschillende talen spreken. De Wit-Russisch, Oekraïens en Jiddisch sprekenden hadden in meerderheid de wens om bij de Sowjet Unie te horen en beschouwden de Polen als onwelkome bezetters (de Joden beschouwden de zwaar katholieke Polen als zeer antisemitisch).

Met het verdrag hoopte Stalin de Duitse agressie naar het westen te keren. Duitsland viel Polen op 1 september 1939 binnen, waarna Frankrijk en Groot Brittannië Stalins vurige wens vervulden door Duitsland de oorlog te verklaren. In eerste instantie was het een schijnoorlog, waarin nauwelijks iets gebeurde. Eerst bezette Duitsland nog de rest van Tsjechoslowakije op 15 maart 1939. Maar op 9 april 1940 bezette Duitsland de noordelijke landen Denemarken en Noorwegen. Vervolgens viel Duitsland op 10 mei 1940 Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk binnen, waardoor de oorlog serieus werd.

Het Molotov-Von Ribbentroppact heeft de CPN veel kwaad gedaan. Veel Nederlanders zagen de Sowjet Unie en de CPN als een bondgenoot van Hitler-Duitsland, terwijl het juist de felste bestrijder van Hitler waren. Maar na de Duitse inval bleek dat de CPN lange tijd de enige relevante verzetshaard tegen de bezetter was. Veel weggelopen communisten sloten zich na verloop opnieuw bij de CPN aan. In werkelijkheid had Stalin al die tijd het anti-Hitler verzet in Duitsland gesteund, waarbij de groep Wollweber (Duitse term ‘Rote Kapelle’) een hoofdrol speelde. Het voortbestaan van die groep werd in juni 1941 door Hitler aangevoerd voor de aanval op de Sowjet Unie.

CPN en RSAP bereiden zich voor op verzet

Met kerstmis 1938 belegde de CPN een besloten partijvergadering in een villa in Hilversum. Daar werd besloten dat in geval van een Duitse bezetting de CPN na een verbod ondergronds zou gaan en verzet zou gaan plegen. De CPN zou zich op dat verzet gaan voorbereiden aan de hand van adviezen gevluchte Duitse communisten die veel ervaring met ondergronds partijwerk hadden en die raad gaven met betrekking tot de veiligheidsmaatregelen die getroffen moesten worden.

Ook de RSAP besloot in de loop van 1939 tot een ondergronds bestaan en plegen van verzet. Vermoedelijk werd daarbij ook gebruik gemaakt van adviezen van gevluchte Duitse communisten. De verzetsgroep zou naar drie bekende communisten uit het verleden vernoemd worden als Marx-Lenin-Luxemburg-Front (MLLF).

Dit waren de enige twee Nederlandse politieke partijen die zich voorbereidden op een ondergronds bestaan en het plegen van verzet. Alle andere politieke partijen, inclusief de SDAP, wachtten af en zouden aan de leiband van de bezetter gaan lopen. Alleen de SDAP kon dat niet volhouden omdat ze in juli 1940 tegelijk met CPN en RSAP als marxistische partij verboden werd.

Galerij no. 12 begin jaren 30, voordat het partijgebouw Parlando werd.

Volgens afspraak kwam het bijna volledige partijbestuur op 15 mei 1940 bijeen in het partijgebouw Parlando dat gevestigd was in de gespaarde Galerij van het afgebrande Paleis voor Volksvlijt aan het Frederiksplein in Amsterdam, waar nu de Nederlandse Bank staat. Alleen het door de Nederlandse regering gevangen gezette Tweede kamerlid Louis de Visser ontbrak evenals Cornelis (Kees) Schalker die vanwege de chaos die volgde op het bombardement op Rotterdam Amsterdam niet kon bereiken.

Het doel van de bijeenkomst was om te bespreken hoe zich voor te bereiden op een ondergronds bestaan en de taken daarvoor te verdelen. Vanwege het ontbreken van Louis de Visser lag de leiding bij Saul(Paul) de Groot. Tijdens de vergadering stopte een kolonne Duitse voertuigen voor de deur; het was de intocht van de Duitse bezettingsmacht in Amsterdam. De eerste reactie was dat ze dachten dat daar gestopt werd om de CPN-leiding te arresteren. Een van de aanwezigen riep: ‘Godverdomme Paul, nou hebben ze ons in één klap te pakken!’, maar het was loos alarm.

Er werd besloten de leiding in handen van een driemanschap te leggen, de bezittingen in veiligheid te brengen en de publiek meest bekende bestuurders buiten het verzet te houden. Verder werd besloten voorlopig alleen met geschriften te werken en gewapend verzet voorlopig uit te sluiten. Verder werden richtlijnen voor de veiligheid uitgevaardigd, die deels gebaseerd waren op ervaringen en adviezen van uit Duitsland gevluchte communisten. De CPN zou opgebouwd worden in cellen van ongeveer vijf personen. En er zou niet samen gewerkt worden met ideologisch min of meer gelijkgerichte groeperingen zoals de RSAP. Het driemanschap zou bestaan uit Saul (Paul) de Groot, Louis (Lou) Jansen en Jan Dieters.

Marktweg 263, de woning van Toon van der Kroft,
waar op 17 mei 1940 de Haagse Vonk-groep werd opgericht.

Vanwege het niet aanwezig zijn van Louis de Visser en Kees Schalker, ging Paul de Groot op 16 mei naar Den Haag waar in de woning van Toon van er Kroft aan de Marktweg 263 in Den Haag een vergadering werd gehouden. Daar waren ook aanwezig Gerrit Kastein en de Haagse gemeenteraadsleden Jacob (Jaap) Brandenburg en Jan Geluk. Ze besloten om de legale CPN op termijn op te heffen en over te gaan in een ondergrondse organisatie. Omdat het enige tijd nam om goederen en gelden veilig te stellen, gebouwen af te stoten en die ondergrondse organisatie op te bouwen, ging men schijnbaar onverstoord verder met bovengrondse activiteiten, zolang de partij nog legaal was. De aanwezigheid van Kastein was curieus, want de dag daarvoor had hij nog een poging gedaan om op een zeilboot van zijn vriend ing. D. Boogert vanuit Katwijk naar Engeland te ontkomen.

De dag daarop was er opnieuw een vergadering bij Toon van der Kroft, waarbij ook Gerrit Kastein, Jan Geluk en Willem van ‘t Veen aanwezig waren. Zij besloten om de ondergrondse Haagse CPN in drie delen te verdelen:

  1. Een groep van bekende communisten waarbij onder andere de volksvertegenwoordigers, partijbestuurders en andere op de voorgrond optredende communisten. Ook het Joodse gemeenteraadslid Aron (Kol) van Dijk behoorde daar toe. Er werd aangenomen dat zij gevaar liepen, waarschijnlijk niet de oorlog zouden overleven en zouden een gevaar voor de minder bekende partijleden opleveren. Deze groep zou vanaf november 1940 De Waarheid ontvangen en van toen af De Waarheid-groep genoemd worden.
  2. Een groep van minder bekende vertrouwde CPN-leden die benaderd zouden worden. Uit deze groep zouden personen voor specifieke verzetsactiviteiten geselecteerd worden, zoals het verspreiden en aanplakken van pamfletten, aanzetten tot stakingen en sabotage in militair relevante bedrijven. Vanaf november 1940 gingen leden van deze groep de illegale krantjes De Waarheid en De Vonk verspreiden en alle leden ontvingen De Vonk, waardoor het De Vonk-groep ging heten.
  3. Een kleine groep die meteen gewapend verzet ging plegen en onder andere Wehrmacht auto’s ging saboteren, telefoonlijnen doorsnijden, en branden in bedrijven ging stichten. Nico Wijnen heeft na de oorlog een verslag geschreven waarin vermeld staat dat deze groep in het eerste oorlogsjaar vijf Duitse militairen en pro-Duitse personen heeft gedood, waarop toevallig gestoten werd bij het plegen van acties en die daardoor gevaar voor de leden opleverden. Vermoedelijk is deze groep de voorloper van de Nederlandse Volksmilitie (NVM), welke naam door Gerrit Kastein is bedacht. De latere leider van de NVM de Spanjestrijder Samuel Zacharias Dormits maakte van begin af aan deel uit van deze groep. Enkele personen binnen deze groep zeiden hun baan op en gingen zich zelfs fulltime met verzetsactiviteiten bezig houden.

Er was voor de oorlog in Den Haag een communistische boekhandel aan de Jan Hendrikstraat 80 die de naam De Vonk droeg, een vertaling van Iskra, de naam van het blad van de Russische communisten van vóór de revolutie. Lenin was het ondergrondse blad in 1900 vanuit Zwitserland begonnen en het werd naar Rusland gesmokkeld. Iskra had als ondertitel ‘Uit de Vonk zal de vlam oplaaien’, een zin die van de Russische schrijver Poesjkin afkomstig was. Eind achttiende, begin negentiende eeuw propageerde Poesjkin sociale hervormingen en met die frase gaf hij aan dat zijn kleine groepering een grote revolutie tot stand wilde brengen. De communisten gaven er echter de voorkeur aan hun revolutionaire held Lenin te citeren die schreef: ‘Uit de vonk zal een vlam ontstaan.’ Ook de Internationaal-Socialistische Beweging (ISB) gaf vanaf 1941 een blaadje met de titel De Vonk uit, maar daarin werd de oorspronkelijke zin geciteerd met verwijzing naar Poesjkin.

In tegenstelling tot het landelijke besluit om geen samenwerking met de RSAP aan te gaan, werd dat in Den Haag wel gedaan. Ook bij de RSAP was de leider Hendricus Sneevliet tegen samenwerking met de CPN. Maar in Den Haag namen Nico Wijnen en Willem Frederik Dolleman wel contact met elkaar op. Het zou er onder andere in resulteren dat Anton de Kom voor beide blaadjes De Vonk van de respectievelijke partijen artikeltjes ging schrijven.

Internering van NSB’ers en communisten

Op 2 mei 1940 minister van Justitie Gerbrandy een groep van 18 NSB’ers en drie communisten. Gezien de acute dreiging van een Duitse inval en de openlijk pro-Duitse houding van de NSB’ers was de internering van de NSB’ers gerechtvaardigd. De communisten waren felle strijders tegen het Duitse fascisme: ze waren leden van de scheepssabotagegroep uit de groep Wollweber. Een van hen, Adriaan Feij, was in 1937 betrapt op het smokkelen van explosieven vanuit Noorwegen en tot een gevangenisstraf veroordeeld. Het arresteren van de communisten had geen enkel doel, maar bracht wel hun levens in gevaar.

De 21 arrestanten werden in Fort Prins Hendrik bij Ooltgensplaat opgesloten. Vlak voor de Nederlandse capitulatie op 14 mei werden ze met terugtrekkende troepen meegevoerd naar uiteindelijk Calais in Frankrijk. Daar werden de NSB’ers en later toegevoegde gevangenen van elders vrijgelaten, maar de communisten werden aan de Duitsers uitgeleverd. De Duitsers brachten de communisten naar Hamburg over, omdat daar al jarenlang onderzoek naar de scheepssabotage had plaats gevonden.

De gearresteerde communist Adrianus Johannes Feij was bang geworden en had met de NSB’ers aangepapt. Hij verraadde aan de Duitsers de namen van een aantal leden van de scheepssabotagegroep, waarna de Duitsers na verder onderzoek dat gepaard ging met het martelen van arrestanten nog meer namen in handen kregen. De informatie werd vervolgens gebruikt om via de V-Frau Lina Hartmann, een publieke vrouw die door de Sicherheitsdienst vanwege haar rode haar de bijnaam Rote Fuchs kreeg, in communistische kringen door te dringen en de verblijfplaatsen van leden van de groep Wollweber te achterhalen. Daardoor konden nog eens 24 personen gearresteerd. Inclusief twee uit Calais werden er 16 vermoord en de rest bracht lange tijd in concentratiekampen of gevangenissen door of moesten in strafbataljons van de Wehrmacht dienen.

Na de oorlog werd Feij tot 18 jaar gevangenis veroordeeld, terwijl zijn verraad gezien de dreiging met martelingen en onthoofding begrijpelijk was. Maar de echte moordenaar Gerbrandy, die de onzinnige internering verordonneerd had en de uitlevering niet verhinderd had, werd niet vervolgd. Het moet aan Gerbrandy duidelijk zijn geweest dat als de communisten in Duitse handen zouden vallen ze in groot levensgevaar kwamen, waarmee Gerbrandy schuldig was aan ‘dood door schuld’. De uitlevering was bovendien strafbaar, omdat het ‘hulpverlening aan de vijand’ was, omdat de communistische geïnterneerden tot de veruit belangrijkste en meest effectieve verzetsgroep van Europa behoorden.

Internering van communistische functionarissen, verbod van kranten en linkse partijen

Op de dag van de Duitse inval 10 mei 1940 liet de Nederlandse regering een groot aantal functionarissen van zowel de NSB als de CPN arresteren. Daarbij werd de politie bij het arresteren gesteund door de weerbaarheidsafdeling Roode Vendel van de sociaaldemocratische SDAP. Wat de NSB’ers betreft was dat een logische maatregel, maar wat de leden van de CPN was dat een idiote maatregel. Als het uit vrees was voor steunverlening aan de Duitse troepen, dan was arrestatie van prominente leden van de liberale partijen en vooral de katholieke RKSP en de streng protestantse SGP veel meer voor de hand liggend, omdat veel aanhangers van die partijen Hitler bewonderden en zijn voorbeeld wilden volgen (tijdens de bezetting zouden deze partijen veel collaborateurs voort brengen). De SDAP was aldus nauw betrokken bij de eerste arrestatieactie tegen verzetsmensen, die dus niet van Duitse zijde kwam.

Van de twintig door mij achterhaalde arrestanten stonden er 17 geregistreerd op de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst. Ook het 62-jarige communistische Tweede Kamerlid Louis de Visser werd gearresteerd. Ze werden in gevangenissen opgesloten. Soms werden ze onder uiterst primitieve, Middeleeuwse, omstandigheden opgesloten zoals de arrestanten uit Groningen in de Krententuin in Hoorn. Daar moesten ze met velen liggen in een ruimte zonder bedden, maar met stro op de vloer, terwijl er geen toilet beschikbaar was. Ze werden op een na op 15 mei 1940 vrijgelaten, de laatste werd pas in augustus 1940 vrijgelaten. Desondanks zouden zeven van hen de oorlog niet overleven, waaruit geconcludeerd kan worden dat ze tot de meest intensieve bestrijders van de Duitsers behoorden; dit maakt de internering des te walgelijker en immoreler.

Behalve de internering van NSB’ers en communisten werden ook de respectievelijk bijbehorende kranten Volk en Vaderland en het Volksdagblad verboden, terwijl het Volksdagblad de meest anti-Duitse krant van Nederland was. Ook ander periodieken werden verboden. Na de capitulatie mocht Volk en Vaderland na iets meer dan een week weer verschijnen, maar het Volksdagblad bleef veel langer verboden.

De CPN had in een besloten vergadering van het partijbestuur beslist dat geprobeerd zou worden zo lang mogelijk legaal te blijven om zoveel mogelijk materialen veilig te stellen en een illegaal bestaan in te richten. Op 26 juni mocht het Volksdagblad weer verschijnen. De CPN besloot het masker enigszins te laten zakken door als enige krant in Nederland de verplichte loyaliteitsverklaring aan de Duitse bezetter niet te publiceren:

De Duitsche militaire bevelhebber deelt mede:

De Nederlandsche pers verschijnt voor den duur der bezetting van Nederland door de Duitsche militaire overheid, zonder voorafgaande censuur. Deze tegemoetkoming vooronderstelt een volstrekt loyale houding der verantwoordelijke uitgevers en redacteuren.

Verder werd in een redactiemededeling verkapt medegedeeld dat de berichten in de krant niet meer vertrouwd konden worden: ‘de krant moet met andere ogen bekeken worden’. Dat laatste bleek ook uit een bericht over de bezetting door de Sovjet Unie van de fascistisch bestuurde Baltische staten, bondgenoten van Hitler-Duitsland, waarin gesteld werd dat de ‘De Oostzeelanden uit Engeland’s klauwen bevrijd’ waren. Een blik op de landkaart maakt onmiddellijk duidelijk dat niet Engeland maar Duitsland werd bedoeld. Na de oorlog begreep Lou de Jong het niet, maar de Duitsers toen wel en die reageerden onmiddellijk furieus door het Volksdagblad definitief te verbieden. Daarmee was het Volksdagblad het enige dagblad in Nederland dat weigerde aan de leiband van de Duitsers te lopen.

In het CPN-blad Politiek en Cultuur publiceerde CPN-partijleider Paul de Groot een artikel met een oproep om tegenover de Duitsers een ‘correcte houding’ aan te nemen. Maar velen, ook veel communisten, begrepen niet dat met ‘correcte’ een correcte verzetshouding werd bedoeld. Ook dit blad werd onmiddellijk verboden. Naoorlogse historici wilden het ook niet begrijpen en grepen het aan om te beweren dat Paul de Groot met de Nazi’s wilde collaboreren. Tegelijk verscheen in het communistische vrouwenblad Vrouwen stond een groot artikel over kinderkleertjes die allemaal de vaderlandse kleuren rood-wit-blauw hadden, waaruit ook blijkt met wat ‘çorrecte houding’ bedoeld werd. De Duitsers begrepen het wel en verboden meteen definitief alle communistisch publicaties.

Op 20 juli werden de leidende figuren van de SDAP, CPN en RSAP in alle gemeenten waar een partijbureau gevestigd was bij de bezettingsautoriteiten geroepen. Niemand verscheen echter, omdat een arrestatie gevreesd werd. De partijen werden overgenomen door de NSB’er Rost van Tonningen en alle activiteiten werden verboden.

Er werden invallen in de partijgebouwtjes gedaan en alles wat werd aangetroffen werd in beslag genomen. De SDAP en de RSAP hadden geen of weinig maatregelen getroffen en daar kon veel in beslag worden genomen. De CPN was er op 10 mei 1940 toe overgegaan om over het hele land de administraties te verbranden, zodat geen lijsten met namen van leden gevonden konden worden. Verder hadden ze alle bruikbare goederen weggehaald: geld, schrijfmachines, stencilmachines, papier, inkt, schrijfmachinelinten, moedervellen voor stencilen. Ook de administratie en archieven waren deels vernietigd en anderdeels verborgen, wat de veiligheid ten goede kwam. De Duitsers troffen alleen lege kasten en bureaus en stoelen aan. In Delft was de oogst wat rijker: een schrijfmachine, een stencilmachine, wat brochures, een CPN- en een Roode Hulp-vlag en het geweldige bedrag van ƒ 18,05. Na het verbod was de CPN volledig ondergronds.

Over het aantreffen van lege CPN-gebouwen werd door de Sicherheitsdienst een rapport opgesteld:

Die Aktion gegen die C.P.N. kann nur unbedingt als erfolgreich bezeichnet werden, da sie vom sicherheitspolizeilichen Standpunkt aus zu einem viel frühren Zeitpunkt erfolgen müssen und aus politischen Erwägungen bisher zurückgestellt werden musste. Auch ist die Tatsache ausschlaggebend daß die C.P.N. bereits unmittelbar nach dem Einmarsch der deutschen Truppen mit der Auflösung der Partei und weiteren Maßnahmen hat angefangen, so daß sie die Zeit benutzen konnte, um sicherheitspolizeilich interessierende Akten usw. dem Zugriff der deutschen Behörden zu entziehen. Bei der nunmehr durchgeführten Aktion ergab sich, daß sowohl das Hauptverwaltungsgebäude als auch die meisten übrigen Büros in Holland bereits vorher ausgeräumt, das Material entweder vernichtet oder aber anderweitig untergebracht worden war. In finanzieller Hinsicht war die Liquidation bereits in die Wege geleitet. Mitgliedsbeiträge wurden schon nach dem Einmarsch der deutschen Truppen nicht mehr kassiert.

Darüberhinaus haben sich sämtliche führenden Funktionäre der C.P.N. von ihren früheren Wohnsitzen entfernt und befinden sich zur Zeit auf “Reisen” in Holland. D.h. halten sich aus Furcht vor einer evtl. Festnahme bei Freunden oder Sympathisierenden auf. Da von einer Festnahme dieser Personen abgesehen werden soll, sind Fahndungen bisher nicht eingeleitet worden.

Op 30 juli werden de gekozen vertegenwoordigers van de drie partijen uit de Gemeenteraden en Provinciale Staten geweerd, wat de christelijke en liberale partijen met genoegen zagen gebeuren.

Lou de Jong schrijft in zijn werken dat de CPN op 20 juli in verzet ging en telde de voorbereiding niet mee. Maar in het geval van de Geuzen vond hij de naoorlogse verklaring dat ze op 14 mei 1940 besloten hadden om verzet te gaan plegen voldoende om dat als het begin van de verzetsorganisatie te beschouwen. De CPN had zich goed voorbereid op de illegaliteit. De RSAP was matig voorbereid en bij de SDAP hadden ze vrijwel geen maatregelen getroffen. De CPN was de enige politieke partij die van de eerste dag van de bezetting af aan een ondergronds bestaan en in verzet gaan heeft gewerkt. En ook dat in Den Haag een aantal communisten vanaf 18 mei 1940 gewapend over straat gingen om sabotage te plegen, was in zijn ogen geen verzet.

Financiën

Al in mei 1940 werden er communisten gearresteerd. Het resulteerde erin dat de achterblijvende gezinnen hun inkomen drastisch zagen zinken tot het niveau van de armenzorg. Om die gezinnen te steunen werd in juni 1940 door de CPN het Solidariteitsfonds opgericht. De leiding kwam te liggen bij Lodewijk (Louis, Bob) Gilliéron. De administratie werd verricht door zijn schoonzuster Marietje Harthoorn-IJzerman.

De vraag is nu waar het benodigde geld vandaan kwam, want de partij CPN was straatarm en had vanaf 10 mei 1940 geen inkomsten meer uit lidmaatschapsgelden en abonnementsgelden op de partijkrant Het Volksdagblad. Wel werd nog ongeveer twee maanden lang geld afgedragen door volksvertegenwoordigers totdat ze uit de vertegenwoordigingen werden verwijderd. Maar dat was onvoldoende om verzetsactiviteiten te verrichten en uitkeringen aan gezinnen te doen.

Later werd er inkomsten gegenereerd uit de verkoop van tweewekelijkse illegale blaadjes aan leden van de illegale CPN. De prijs was 5 cent, maar velen gaven een dubbeltje, sommigen een kwartje en een enkeling een gulden. Eind 1941 waren er 2.000 betalende krantjeslezers. Als die gemiddeld een dubbeltje afdroegen, werd er 100 gulden per week gegenereerd. Maar eind 1941 waren er 2.000 communisten gearresteerd. Als daarvan de helft kostwinner was, dan moest er 10.000 gulden per week gegenereerd worden. Het is duidelijk dat er een groot financieringsprobleem was. En dan waren er ook nog prominente partijleden die vroeg moesten onderduiken, waarbij zowel het achterblijvende gezin als de onderduiker van geld moest worden voorzien. En dat geld ook voor het de mensen die zich fulltime met verzetsactiviteiten gingen bezig houden.

Op 26 juni deed de Sicherheitsdienst in het kader van een grote arrestatieactie in Delft een inval bij de gepensioneerde rijksontvanger William Charles van Oordt. Hij was in Zwitserland geboren en was sinds vele jaren een prominente communist die vanwege zijn baan nauwelijks als communist naar buiten trad. Zijn echtgenote was zes weken eerder overleden. De Sicherheitsdienst trof hem dood in de woning aan: vermoedelijk een natuurlijke doodsoorzaak.

De Sicherheitsdienst deed huiszoeking. Tussen zijn papieren ontdekte de Sicherheitsdienst dat er hij grote sommen geld uit het buitenland kreeg via zogenoemde Gewährpersonen (borgsteller). Dat waren mensen van een buitenlandse bank die naar je toe kwamen en je vervolgens naar een bank meenamen, daar identificeerde de Gewährperson zich en verzocht de uitbetaling van een bepaalde som geld; van de uitbetaling werd niets op papier gezet en de uitbetalende bank moest de Gewährperson op zijn woord vertrouwen dat het geld terug kwam. Het was een methode van de banken om geheime geldstromen te faciliteren. Zulke geheime stromen via de banken konden te maken hebben met spionage, financiering van staatsgrepen, criminaliteit, belastingontduiking, zwarte handel e.d. In een bijna volledig door Duitsland bezet West-Europa kwam zo een Gewährperson waarschijnlijk van een Zwitserse bank, met daarachter als opdrachtgever de Sovjet-Unie. De Sicherheitsdienst heeft van alles geprobeerd om de geldstroom te doorgronden, maar alle sporen liepen dood op het adres Zuider Amstellaan 2 (nu Rooseveltlaan) in Amsterdam, waar een winkel in dameshandwerken was gevestigd. Of de geldstromen na de dood van Oordt voortgezet zijn is onbekend.

Als een speciale persoon vanuit Zwitserland naar Nederland reist om een geheime uitbetaling te doen, mag aangenomen worden dat het om een grote som geld gaat. En die grote som geld was kennelijk bestemd voor de ondergrondse CPN. De Sicherheitsdienst snapte dat ook en heeft diepgaand onderzoek gedaan dat vast liep. Vervolgens werd daar een uitgebreid rapport over opgesteld en naar Berlijn gezonden.

Mijn vermoeden is dat het hier om financiering van het CPN-verzet door de Sowjet Unie gaat, wat de verklaring voor de benodigde financiering is. Dan was Van Oordt de eerste bankier van het verzet, want voorjaar 1942 stelden de andere verzetsgroepen nog weinig voor.

Colportageverbod

Op 24 mei 1940 kondigde de bezetter een colportageverbod af. Dat betekende dat er geen drukwerk huis aan huis verspreid mocht worden of op straat verkocht. Op 24 oktober 1940 werd het colportageverbod verzacht, dat wil zeggen dat het sommige groeperingen toegestaan werd om publicaties op straat te verkopen. De organisaties die het toegestaan werd waren:

  1. Nationaal Socialistische Beweging (NSB)
  2. Nationaal Socialistische Nederlandsche Arbeiders Partij (NSNAP)
  3. Nationaal Front (een voortzetting van het Zwart Front van de fascist Arnold Meijer)
  4. Nederlandsche Unie (NU onder leiding van drie fascistisch gezinde personen)
  5. Anti Revolutionaire Partij (ARP)

Opmerkelijk is dat de ARP in dit rijtje kwam. Mogelijk heeft het te maken met de vooroorlogse samenwerking van de Nederlandse regering onder leiding van ARP-man Hendrik Colijn met de Gestapo. In ieder geval betekent het dat de naar buiten gebrachte standpunten van de in Nederland achtergebleven leiding van de ARP niet strijdig met de doelstellingen van de bezetter waren, terwijl dat voor alle andere politieke partijen kennelijk wel het geval was.

De eerste illegale publicaties

De eerste illegale CPN-uitgave was een pamflet tegen de Duitse oproep om in Duitsland te gaan werken; de CPN was na de illegale publicaties door De Geuzen de tweede organisatie met illegale lectuur. In augustus verscheen een uitgave met de naam Vrede door revolutie, dat duidelijk alleen voor de eigen aanhang bestemd was: het stond vol met propaganda, communistische ideologie en verheerlijking van Stalin.

In het najaar werd het verzet uitgebreid met stakingen binnen bedrijven voor hogere lonen om de stijgende prijzen te kunnen betalen, maar ook om te protesteren tegen de discriminerende maatregelen tegen hun Joodse collega’s. Verder werd begonnen met het plegen van sabotage in bedrijven die voor de Duitse oorlogsmachine van belang waren. In de loop van de oorlog waren er sabotageacties in onder meer Amsterdam, Zaanstreek, IJmond, Hilversum, Leiden, Den Haag, Delft, in en om Rotterdam, Twenthe en de Mijnstreek. Daarnaast werd er vanaf 1941 in de mijnen dynamiet gestolen dat aan het verzet werd doorgegeven om bomaanslagen te plegen.

Het kostte de communisten relatief veel tijd om een illegale krant te ontwikkelen. Hun probleem was dat ze het tegelijkertijd over heel Nederland wilden uitrollen (eigenlijk over de gebieden waar ze een behoorlijke aanhang hadden). Ze kozen ervoor om op de gedenkdag van de Russische oktober-revolutie, 7 november 1940, met de verschijning te beginnen (doordat in het tsaristische Rusland nog de middeleeuwse datering werd gebruikt vond de Russische Oktoberrevolutie volgens de West-Europese datering in november plaats).

Daartoe werd een zogenoemde kaderkrant in Amsterdam samengesteld, die over de groepen in Nederland werd verspreid. De tekst werd lokaal overgetypt op zogenoemde ‘moedervellen’ waarmee gestencild kon worden. Lokaal konden enkele artikelen vervangen door een of meerdere lokale berichten (of er ook bij het eerste nummer artikelen vervangen werden is mij onbekend). Er werden verschillende titels gebruikt. In Den Haag verscheen De Waarheid alleen voor een select groepje langdurige leden en het blad De Vonk werd verspreid onder mensen die kort lid waren of sympathisant waren. In verschillende andere steden verscheen ook De Vonk. In de drie noordelijke provincies verscheen het blad onder de titel Noorderlicht. Andere titels die meteen of later verschenen waren De Gids, De Patriot en Glueckauf. Meteen al bij de eerste uitgave hadden De Waarheid en zijn ondertitels bij elkaar een grotere oplage dan alle andere illegale bladen bij elkaar en binnen enkele maanden was die oplage zelfs meer dan tien keer zo groot. De artikelen gingen over de levensomstandigheden, de terreur tegen de Joden, het verraad door de fascistisch georiënteerde Nederlandsche Unie onder leiding van De Quay, Louis Einthoven en Linthorst Homan (de Nederlandsche Unie was vernoemd naar de vooroorlogse fascistische Nationale Unie en wilde een standenstaat naar voorbeeld van de Portugese fascistische dictator Salazar, maar wilde wel een onafhankelijk Nederland), het oorlogsverloop, politieke propaganda e.d. De inhoud was over het algemeen zeer negatief over de Nederlandse regering in Londen en erg anti-Engels. Dat laatste was te begrijpen, want de Britten waren zelf fel anticommunistisch en werden door de communisten diep veracht vanwege enerzijds het verraad in 1938 van Chamberlain waarmee Tsjechoslowakije aan Duitsland werd overgeleverd terwijl er een aanbod van de Sovjet Unie lag om gezamenlijk de Duitse annexatie-eisen met een oorlogsverklaring te bestrijden en anderzijds hun gigantische koloniale rijk, omdat dekolonisatie een speerpunt in hun politieke standpunten was.

Lijsten gebruikt bij de opsporing van communisten

Bij de opsporing van communisten gebruikten de Duitsers lijsten van linkse mensen die door de Centrale Inlichtingendienst en de lokale inlichtingendiensten samengesteld waren. Verder werd gebruikt gemaakt van de kennis die de individuele leden van de vooroorlogse inlichtingen diensten hadden.

Na de oorlog werd in een proces-verbaal een verklaring van het hoofd van de Duitse contraspionage Joseph Schreieder vastgelegd: ‘Als de Sicherheitspolizei niet zoo’n goede hulp van de Hollandse politiemannen zoals Veefkind sr. en anderen had gehad, de Sicherheitspolizei hier in Nederland nooit zo’n succes zou hebben gehad.’ (de vooroorlogse NSB’er Veefkind observeerde als politieman de Haagse communisten tussen 1926 en 1943 en was betrokken bij het martelen van Haagse communisten)

Verder verklaarde na de oorlog de vooroorlogse politie-infiltrant in de CPN en tijdens de oorlog V-Mann van de Sicherheitsdienst Willem Hendrik van Duivenboden meldde na de oorlog: ‘Ik heb gezien dat Kommissar Knorr in het bezit was van gestencilde lijsten waarop de namen en adressen van de meesten vooraanstaande personen van vermelde partijen voorkwamen. Deze lijsten waren afkomstig van het Directoraat Generaal van de Nederlandse politie.’ Met Kommissar Knorr wordt de chef van de afdeling Bekämpfung Kommunismus van de Haagse Sicherheitsdienst Ernst Knorr bedoeld. Knorr zou later in Groningen berucht worden als wrede martelbeul en bloeddorstige moordenaar.

Ook veel overlevenden en nabestaanden verklaarden na de oorlog dat ze gezien hadden dat bij arrestatieacties de politie en Sicherheitsdienst dikke stapels papieren (lijsten met namen) bij zich hadden en dat daarin gegevens opgezocht werden.

Behalve de lijsten met namen was er ook een document met de titel ‘Wie is wie’. Het document is samengesteld door de Centralen Inlichtingendienst en bevat gegevens over allerlei linkse organisaties en wie daar de leidende figuren van zijn. Na de oorlog werd er een dekblad aan werd toegevoegd met als datum mei 1940. Maar in het document worden enkele gegevens van tijdens de oorlog vermeld, zoals het overlijden van de voormalige communistenleider David Wijnkoop op 7 mei 1941 en de medeweker van het communistische Volksdagblad de seksuoloog Benedictus Premsela wiens vergassen in de zomer van 1944 pas ver na de oorlog bekend werd. Hieruit kan worden afgeleid dat het archief van de Centralen Inlichtingendienst tijdens de oorlog gewoon beschikbaar was en na de oorlog nog vooroorlogse gegevens aangevuld werden. Dit maakt duidelijk dat de Centralen Inlichtingendienst niet alleen op basis van de vooroorlogse lijsten maar ook op basis van het niet vernietigen van de gegevensverzameling bij de Duitse inval in hoge mate medeplichtig was aan de massamoord op communisten.

Desondanks schrijven Nederlandse historici massaal dat de vooroorlogse gegevens over communisten in mei 1940 vernietigd werden. Het maakt de historici er niet geloofwaardiger op.

Eerste arrestaties door Geheime Feld Polizei

Op 12 mei 1940, nog voor de Nederlandse capitulatie, arresteerde de Duitse Geheime Feld Polizei 15 personen die die door de Maastrichtse Inlichtingendienst als anti-Duits werden beschreven. Een lijst met namen was al voor de oorlog door de Inlichtingendienst aan de Gestapo in Aken verstrekt. Dit waren de eerste Nederlanders die door de Duitsers na hun inval in Nederland werden gearresteerd. De arrestaties vonden plaats met steun van de politie uit Maastricht en Heerlen.

Alphons Sonneville,
Een van de 15 communisten die op 12 mei 1940
als eerste Nederlanders door de Duitse Gestapo gearresteerd werden.

Er is mij slechts een naam bekend en wel van de communist Alphons Sonneville, maar hoogst waarschijnlijk waren er onder de overige arrestanten nog veel meer communisten (misschien wel allemaal). De arrestanten verbleven een nacht in een Nederlandse politiecel, waarna ze naar Aken werden overgebracht. Sonneville werd na ruim acht maanden vrijgelaten. Vervolgens werd hij in juni 1942 opnieuw gearresteerd en is op 25 februari 1945 in Dachau om het leven gekomen. De dood van Sonneville is aan de Nazi-sympathieke houding van de burgemeester van Maastricht en de Maastrichtse politie te danken. Het lot van de overige arrestanten is mij onbekend, maar vermoedelijk zijn veel van hen vermoord.

Na de Nederlandse capitulatie trok een drietal leden van de Geheime Feld Polizei, Kilb, Kögl en Häckl, door Nederland. De eerste plaats die ze bezochten was Amsterdam beginnende op 15 mei. Ze arresteerden daar met ondersteuning van de Amsterdamse politie 22 mannen, waarvan acht Joods, en 11 vrouwen. Er waren nogal wat mensen met een Duitse achtergrond bij en opmerkelijk is dat er drie pensionhoudsters bij waren. Verder waren er drie communisten bij: twee mannen en de echtgenote van een van hen. De twee mannelijke communisten plus een RSAP’er waren de enige die op de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst stonden. Bijna alle personen inclusief acht Joden werden na enkele weken of maanden weer vrijgelaten. Alleen een Duitser en de communist John Isaac de Nooter kwamen niet meer vrij. De Duitser Otto Gustav Ernst Harm werd op 18 mei 1940 gearresteerd, naar Duitsland afgevoerd en vervolgens wegens ‘Vorbereitung zum Hochverrat’ tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld, in een tuchthuis in Recklinghausen opgesloten en na uitzitten van straf in het concentratiekamp Majdanek-Lublin opgesloten waar hij eind 1943 om het leven kwam. Hij was de vroegst in Nederland gearresteerde persoon die ten gevolge daarvan om het leven kwam. De Nooter werd twee dagen later gearresteerd, naar Hamburg afgevoerd en vervolgens via het Oranjehotel naar concentratiekampen afgevoerd en stierf op 3 mei 1945 bij het Britse bombardement op het gevangenenschip Cap Arcona. Hij is de vroegst in Nederland gearresteerde Nederlander die als gevolg daarvan om het leven is gekomen; bovendien is hij de in Nederland gearresteerde persoon die met 1809 dagen het langst gevangen heeft gezeten. Er zijn geen gegevens bekend over de reden van de arrestatie van De Nooter, maar dat hij naar Hamburg werd overgebracht is een sterke aanwijzing dat hij ervan werd verdacht betrokken te zijn geweest tot de scheepssabotage door de groep Wollweber. Dat hij naar het Oranjehotel werd teruggebracht, wijst erop dat bij de verhoren, waarschijnlijk gepaard gaande met zware martelingen, geen aanwijzingen zijn verkregen die de verdenking ondersteunden. Gezien het feit dat De Nooter havenarbeider was zou hij best wel een bij scheepssabotage betrokken kunnen zijn geweest, maar dan heeft hij zich tijdens de verhoren fantastisch goed gehouden.

Isaac John de Nooter
De Nederlander die het eerst gearresteerd werd en daardoor om het leven kwam, tevens de in Nederland gearresteerde Nederlander die het langst in Duitse gevangenschap heeft verkeerd.

Daarna trok het groepje van de Geheime Feld Polizei naar Rotterdam. Ook daar vonden enige tientallen arrestaties plaats. Daarbij burgemeester Oud in opdracht van de Geheime Feld Polizei politieassistentie regelde voor het arresteren mensen die op een door de Duitsers overhandigde lijst stonden. Een van die arrestanten was de communist Herman Henri de Kadt, die op 29-5-1940 werd gearresteerd. In de typisch Nederlandse desinteresse voor het lot van communisten wordt gesteld dat De Kadt op straat werd opgepakt bij het plegen van ‘communistische agitatie’. Maar dat is grote onzin, want hij lag tijdens het bombardement op Rotterdam in het ziekenhuis met een gebroken been ten gevolge van een motorongeluk. Hij werd op 15 mei om veiligheidsredenen met een bakfiets door vrienden uit het ziekenhuis naar zijn eigen huis gebracht en kon op 29 mei met zijn been in het gips onmogelijk ‘agitatie’ hebben gevoerd en weigerde om in te gaan op de aangeraden mogelijkheid om meteen onder te duiken (in andere documenten wordt gesteld dat hij Duitse militairen fotografeerde, maar dan was hij ter plekke gearresteerd en was er geen door burgemeester Oud geregeld ondersteuning nodig). De werkelijke reden moet dan ook gezocht worden in zijn registratie op de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst die voor de oorlog aan de Gestapo in Berlijn werd geleverd. De Kadt werd naar Hamm afgevoerd waar hij een proces kreeg, ter dood werd veroordeeld en op 17 oktober 1941 in Dachau opgehangen (hij was de eerst gearresteerde Rotterdammer die vermoord werd; dan zou je verwachten dat de gemeente Rotterdam er wel onderzoek in de Duitse archieven naar gedaan zou hebben, maar in hun blinde haat tegen communisten heeft het Rotterdams gemeentebestuur dit nagelaten).

Op 15 en 16 juni 1940 werden respectievelijk Jan Hoekstra en Bouwen Ruighaver gearresteerd en na enkele weken naar Hamburg overgebracht. Hoekstra stond geregistreerd op de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst. Hij werd na verblijf in diverse gevangenissen vrijgelaten, waarna hij op 5 juni 1943 in Rotterdam overleed, vermoedelijk ten gevolge van tijdens gevangenschap opgelopen ziekte.

Pieter Philippus van den Berg,
de eerste Nederlander die door de Duitse bezetter vermoord werd.

Ten slotte werd de communist Pieter Philippus van den Berg op 13 augustus 1940 gearresteerd. Het is onbekend door wie hij gearresteerd werd, maar de achtergronden van hem komen sterk overeen met de andere in deze periode gearresteerde communisten: hij was communist, hij stond geregistreerd op de lijst van linksextremisten, hij had voor de oorlog in Duitsland gewoond en hij was met een Duitse vrouw gehuwd. Van den Berg overleed op 28 augustus 1940 in het Oranjehotel. Volgens de Duitsers was het zelfmoord doordat hij vanaf de eerste verdieping van de trap afsprong. Waarschijnlijker is dat hij door de Duitsers over de balustrade gekieperd is, mogelijk om zo sporen van martelen uit te wissen. Het is de eerste moord door de Duitse bezetter in Nederland gepleegd.

Van de tientallen door de Geheime Feld Polizei gearresteerde personen, waren er vijf communisten en daarvan zijn er vier door gevangenschap om het leven gekomen. Vrijwel alle anderen werden na enkele weken weer vrijgelaten.

De arrestatieacties door de Geheime Feld Polizei waren duidelijk al voor de oorlog gepland. Er werden betrekkelijk weinig communisten gearresteerd, maar bijna alle uit de arrestaties voortkomende sterfgevallen betroffen communisten: het grootste deel van de gearresteerde communisten is om het leven gekomen. De namen van de communistische arrestanten lijken voor de oorlog door de Centralen Inlichtingendienst aan de Gestapo versterkt te zijn. De vele vermeldingen op de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst wijzen in die richting. Het vermoeden dat de mededeling in 1935 van de Gestapo aan Karel Henri Broekhoff van de Amsterdamse Politie Inlichtingendienst, die aan de minister van Justitie moet zijn doorgegeven, dat Duitse communisten de doodstraf konden verwachten, ook van toepassing zou zijn voor Nederlandse communisten in het geval van een Duitse bezetting, wordt door dit relatief grote aantal sterfgevallen bevestigd.

De jacht op de leden van de scheepsabotagegroep

In 1937 achterhaalde de politiespion van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst Anton van de Waals de namen van leden de scheepssabotagegroep (onderdeel van de groep Wollweber) die actief was in de Rotterdamse haven. Eind 1937 gaf de Rotterdamse chef van de Politie Inlichtingendienst Christoffel Bennekers in opdracht van de minister van Justitie Goseling de namen door aan de Gestapo in Hamburg. In mei 1940 werden drie leden van de scheepssabotagegroep door het Nederlandse leger aan de Gestapo uitgeleverd. In juni 1940 werden twee leden door de Geheime Feld Polizei gearresteerd.

De Duitse bezetter was er op gebeten om de hele scheepssabotage ploeg en liefst de hele groep Wollweber te arresteren. Maar verschillende leden waren ondergedoken, of omdat ze al voor de oorlog arrestaties tijden een bezetting verwachtten of doordat ze gewaarschuwd werden door de arrestaties van juni 1940. Daarom wierf de Sicherheitsdienst de V-Frau Lina Hartmann aan om enerzijds de verblijfplaatsen te achterhalen en anderzijds om te proberen nog meer namen te weten te komen. De V-Frau was Lina Hartmann, een publieke vrouw die vanwege haar rood geverfde haren de bijnaam ‘Rote Fuchs’ kreeg. Ze was gehuwd met een Nederlander en van beroep officieel dameskledingmaakster maar beoefende het meer profijtelijke beroep van prostituee. Ze kwam wekelijks verslag uitbrengen bij de beruchte beul van de Sicherheitsdienst Ernst Knorr. Uiteindelijk leidde het in oktober 1940 tot een arrestatieactie.

De eerste drie arrestaties vonden plaats op 25 mei 1940 gevolgd door zes arrestaties in juli, augustus en september 1940. De grote slag viel in de periode 3 oktober 1940 tot 9 oktober toen 12 leden werden gearresteerd. Op de eerste dag van deze periode werd Jan van Schaik gearresteerd, wiens adres door Lina Hartmann was achterhaald: hij was begin 1940 van Rotterdam naar Den Haag verhuisd en had zich niet in het bevolkingsregister ingeschreven. Daarna vonden nog drie arrestaties plaats van personen die kennelijk ondergedoken waren. Met de drie uit Calais werden 27 personen gearresteerd, waarvan twee echtgenotes van arrestanten na twee manden werden vrijgelaten. Zeven waren voor de oorlog in Rotterdam actief geweest en de anderen in Amsterdam. Twee hadden op schepen gevaren en twee anderen hadden in de haven gewerkt. Ze werden bijna allemaal naar de gevangenis in Fuhlsbüttel bij Hamburg overgebracht (volledige gegevens over de plaatsen van gevangenschap ontbreken). Ze werden in Fuhlsbüttel gevoegd bij de eerdere arrestanten uit de scheepssabotagegroep.

In Fuhlsbüttel vonden de verhoren plaats die gepaard gingen met uiterst wrede martelingen. Vervolgens werden ze naar concentratiekampen of gevangenissen overgebracht. Degenen die naar een gevangenis werden overgebracht, kregen een strafproces dat in de doodstraf door onthoofding eindigde. De onthoofding moest met de handbijl plaats vinden, wat in een geval ook is gebeurd. Vier andere doodstraffen zijn tijdens de die Blutnächte von Plötzensee door ophanging aan een haak in een muur voltrokken, omdat door een bombardement de gevangenis beschadigd was en er snel nieuwe ruimte gemaakt moest worden. Vijf anderen zijn na een verblijf in extra gruwelijke concentratiekampen om het leven gekomen. Mevrouw Seegers-Budde kwam volgens Duitse bronnen op 9 oktober 1940 door zelfmoord door ophanging om het leven, maar gezien de frequente leugens van de Duitsers kan ze best door de martelingen om het leven zijn gekomen: in de cellen waren per definitie geen mogelijkheden om zelfmoord te plegen (geen touw, geen bevestigingspunten).

Voor de oorlog kwam Ernst Wollweber verschillende keren enige weken bij Seegers-Budde logeren, mogelijk hadden ze een kortstondige relatie. Er is gedurende de Tweede Wereldoorlog geen persoon geweest waar een de Duitsers een fellere jacht op hadden gemaakt dan op Wollweber. Het is bekend dat Seegers-Budde zwaar gemarteld is, vermoedelijk om informatie over Wollweber er uit te persen. Seegers-Budde bleef hierover zwijgen, mogelijk omdat ze geen recente informatie over Wollweber had. Het ligt voor de hand dat de Duitsers bij de martelingen te ver zijn gegaan en dat Seegers-Budde daaraan bezweken is.

Als we de eerder gearresteerde leden van de scheepssabotagegroep meetellen dan waren er 27 arrestanten, waarvan er drie werden vrijgelaten (hierbij Feij). Hiervan waren er 15 actief in Rotterdam en de rest in Amsterdam. Van hen zijn er 14 om het leven gekomen. Minstens twee werden met de handbijl onthoofd, mogelijk waren het er drie, en een (Duitser) werd onthoofd met waarschijnlijk de guillotine. Vijf werden tijdens de Blutnächte aan een haak opgehangen.

De hoofdverantwoordelijken voor het gruwelijke lot van de leden van de scheepssabotagegroep waren de ministers van Justitie Goseling en Gerbrandy, de Rotterdamse burgemeester Droogleever Fortuyn en de chef van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst Christoffel Bennekers. Ondanks hun medewerking met de Gestapo oeverleed Goseling aan een hartaanval in Buchenwald en werd Bennekers gefusilleerd als represaille voor een communistische bomaanslag op een trein met Duitse verlofgangers (in Buchenwald had Goseling de status van gijzelaar, wat betekende dat hij niet als een concentratiekampgevangene werd behandeld: hij hoefde niet te werken en kon zijn tijd met lezen doorbrengen; hij werd niet mishandeld en kreeg goed en voldoende voedsel). Na de oorlog zette Gerbrandy als minister-president zijn vooroorlogse jacht op communisten voort. Hij wilde tot twee keer toe een staatsgreep plegen om een fascistische dictatuur te vestigen en dat zou niet veel goeds voor de overlevende communistische verzetsmensen betekend hebben.

Eind 1940 of begin 1941 ging Van der Waals als informant over van de Rotterdamse Politie Inlichtingendienst naar de Sicherheitsdienst, waarbij hij steun kreeg van hoofdcommissaris Louis Einthoven. Oud moet daarvan op de hoogte zijn geweest, want hij zocht zijn hulp om naar Engeland te kunnen gaan, want dat leek hem goed voor zijn politieke carrière. Van der Waals stelde de Sicherheitsdienst op de hoogte en werd aangezet om mee te werken om zo Oud op heterdaad te kunnen betrappen en arresteren. Van der Waals vroeg Oud om twaalfduizend gulden, ruim twee burgermeestersjaarsalarissen, en kreeg dat. Oud nam het geld uit de gemeentekas, wat feitelijk diefstal was. Op een gegeven moment rook Oud onraad en trok zich terug. Van der Waals weigerde het geld terug te geven en toen de Sicherheitsdienst het opeiste, zei Van der Waals dat het gestolen was. De Sicherheitsdienst geloofde het niet, maar nam geen verdere stappen omdat ze Van der Waals goed konden gebruiken.

In april 1941 werd Van der Waals ingezet om een bomaanslag in Haarlem op een trein op te lossen. Het lukte Van der Waals vrij snel en de dader Johannes Bierhuijs kon spoedig in de val gelokt worden. Hij maakte deel uit van de verzetsgroep Klingen, waarvan verschillende leden gefusilleerd werden. Het was een niet-communistische groep, maar er was toch nog een communistisch tintje aan. Eind 1940 en misschien wel tot zijn arrestatie zat Bierhuijs ondergedoken bij Wilhelmina Sneevliet-Draaijer, de echtgenote van de toen al ondergedoken leider van het MLLF Henk Sneevliet, die voor de oorlog leider van de RSAP was en tot 1927 prominent CPN-lid.

Op een of andere manier was Van der Waals in het bezit gekomen van tekeningen van de Wankelmotor: krukasloze motor voor de oorlog uitgevonden door Felix Wankel. Het was een Duits militair geheim, omdat het vanwege het lagere gewicht ideaal voor vliegtuigen zou zijn. Maar de ontwikkeling was gestopt vanwege onoplosbare afdichtingsproblemen. Mogelijk waren de tekeningen door een Duitse geheime dienst in zijn handen gespeeld. Van der Waals leurde er mee bij Nederlandse verzetsgroepen, om zo die groepen binnen te kunnen dringen. De Duitsers hoopten dat de Engelsen er iets in zagen, zodat ze veel kostbare researchcapaciteiten zouden inzetten om de onoplosbare problemen op te lossen, wat ten koste van andere militair relevante research zou gaan.

In zijn geschiedschrijving verzwijgt Lou de Jong dat de burgemeester Oud en zijn voorganger sinds begin 1937 nauw met ‘Nederlands grootste landverrader’ Anton van der Waals samenwerkten. Dit is gek, want De Jong beschrijft Van der Waals uitvoering en ook een incident tussen Oud en Van der Waals, waarbij Oud voor drie jaarsalarissen opgelicht werd voor een stiekeme overtocht naar Engeland. De vooroorlogse samenwerking wordt terloops genoemd in het CABR-dossier van Inlichtingendienstman Johannes Veefkind, waarvan De Jong een kopie had laten maken.

Bennekers, Broekhoff en Einthoven moesten na Duitse inval zo spoedig mogelijk benaderd worden

Uit een document is ver na de oorlog bekend geworden dat Duitse autoriteiten na een Duitse inval in Nederland zo snel mogelijk contact moesten opnemen met ongeveer dertig Nederlandse functionarissen. Op de lijst stonden voornamelijk politiefunctionarissen. Van een aantal persoenen op de lijst is mij bekend dat ze tijdens de oorlog een uiterste kwalijke pro-Duitse houding hebben aangenomen. Van anderen is weer bekend dat ze al voor de oorlog nauw met de Gestapo samenwerkten. Het lijkt er sterk op dat het een lijst van personen was, waarmee de Duitsers in het kader van de Sicherheitsdienst hoopten te kunnen samenwerken en er nuttige informatie van zouden kunnen ontvangen. Op deze lijst stonden onder ander Christoffel Bennekers, Karel Broekhoff en Louis Einthoven, die alle drie al voor de oorlog met de Gestapo samenwerkten bij de bestrijding van het communisme. Hetzelfde geldt voor enkele politiefunctionarissen van de Vreemdelingendienst die op de lijst stonden en ook politiefunctionarissen die al snel na de capitulatie als prominente NSB’ers naar buiten traden.

Inlichtingendienst gaat voor Sicherheitsdienst werken

Volgens de in 1938 door de minister van Justitie aan de burgemeesters toegezonden circulaire Aanwijzingen voor het handelen van overheidsfunctionarissen gedurende een bezetting door een buitenlandse mogendheid moest de politie op zijn ‘post’ blijven: Alleen die personen hun post zullen verlaten, wier werkkring van dien aard is, dat hun aanblijven veel meer ten bate van de vijand dan van de Ned. regering of het Ned. volk zijn of wien de vijand vermoedelijk het blijven vervullen van hun functie zal beletten. En verder stond er in: Verboden is de ontruiming, welke het karakter draagt van een deportatie op enigszins grote schaal, met het doel om te dienen hetzij als straf of als dwangmiddel, hetzij om de bewoners elders werkzaam te stellen.

Door een piepkleine verspreking in maart 1945 van de vooroorlogse medewerker van de Inlichtingendienst Cornelis Heijnis is een infiltratieactie van de Haagse Politie Inlichtingendienst in de CPN aan mij bekend geworden (historici hebben het systematisch verzwegen). Niemand heeft onderzoek gedaan naar mogelijke soortgelijke infiltratieacties elders in Nederland, maar sommige arrestatieacties, zoals die in Groningen in 1941, lijken sterk op een infiltratie gebaseerd te zijn. De gigantische moordpartij op de communisten interesseerde de historici niet: ze vonden het wel mooi zo.

In 1922 gaf de liberale burgemeester Jacob Adriaan Nicolaas Patijn aan hoofdcommissaris François van ’t Sant opdracht om een infiltrant in de Haagse CPN te sturen. Hoogst waarschijnlijk werd de opdracht namens ARP minister van Justitie Theodorus Heemskerk gegeven. De hoofdcommissaris gaf de opdracht door aan Inspecteur eerste klasse Nanning Pool, die chef van de Vreemdelingendienst was (de Inlichtingendienst was toen nog een onderdeel van de Vreemdelingendienst). Pool deed in de Inlichtingendienst navraag naar een geschikte kandidaat. Door brigadier Lucas van Uffelen van de Inlichtingendienst werd diens schoolvriend Johannes Hubertus van Soolingen gesuggereerd. Van Soolingen was de zoon van een politieman en had na zijn mobilisatietijd gedurende de Eerste Wereldoorlog voor een jaar dienst bij het leger bijgetekend en werd toen door een zekere luitenant De Haan in een cursus geïndoctrineerd met fel anticommunisme. Van Soolingen werd verzocht om bij Pool langs te komen en toen werd hem gevraagd om per 1 januari 1923 tegen een geringe betaling de Haagse CPN te infiltreren en alles wat er besproken werd door te geven en ook namen van leden. Maar hij moest ook ter camouflage activistisch zijn, wat hij deed door bestuurslid te worden van de communistische mantelorganisatie Werkloozen Agitatie Comité en van een lokale afdeling van de CPN. Hij was niet de enige infiltrant, want de latere oorlogsmisdadiger als chef van de Haagse Documentatiedienst Steven Pegels was het ook en werd zelfs secretaris van het communistisch gedomineerde Comité regeling Anti Oorlogsmeeting. Deze informatie is afkomstig van de lijst van linksextremisten van de Centralen Inlichtingendienst, die zo debiel te werk ging om zelfs infiltranten als ‘gevaarlijke’ linksextremist op hun strikt geheime lijst te registreren.

Van Soolingen moest zijn informatie wekelijks bij zijn begeleider van de Inlichtingendienst thuis afleveren, waar hij ook zijn bloedgeld kreeg; hij mocht zich niet vertonen op het kantoor van de Inlichtingendienst in de Javastraat naast het werkkantoor (stadhuis) van de burgemeester. Bij de Inlichtingendienst mocht de naam Van Soolingen niet genoemd worden, maar moest worden aangeduid met zijn initiaal ‘Van Es’. Van Soolingen had zo nu en dan ontmoetingen met de chef van de Inlichtingendienst, zodat hij dan ook alle successieve chefs ontmoet heeft. Vanaf 1935 was rechercheur Jacob Gros de begeleider van Van Soolingen en vanaf 1 januari 1940 was adjudant van politie Ari Leendert van den Bos zijn begeleider. Van den Bos zou een belangrijke spil worden bij de bijdrage van de Haagse Politie Inlichtingendienst aan de massamoord op Haagse communisten, maar door de volslagen corrupte rechtspraak werd hij er na de oorlog niet voor vervolgd.

Dagelijks ging er vanuit het hoofdbureau naar alle politiemannen en ook aan de pers een publicatie uit met als opschrift ‘Mededeeling van het hoofdcommissariaat’. Daarin stonden alle overplaatsingen en bevorderingen van hogere politiemannen en reorganisaties. Het waren allemaal zaken waarvoor in principe de burgemeester als hoofd van de politie expliciet toestemming voor had moeten geven. En in belangrijke gevallen, zoals reorganisaties, waren het uitvloeisels van expliciete opdrachten van de burgemeester.

Nederlands grootste (schrijftafel-)massamoordenaar burgemeester De Monchy.

Op 15 mei 1940 ging er zoals gebruikelijk een dagelijkse Mededeeling van het hoofdcommissariaat uit. Er stond onder andere in dat de Inlichtingendienst werd ondergebracht in het commissariaat van de Zeedenpolitie. Zulke reorganisaties in het politiekorps waren altijd een opdracht van het hoofd van de politie burgemeester De Monchy. Tot dan toe viel de Inlichtingendienst rechtstreeks onder de hoofdcommissaris, wat waarschijnlijk te maken had dat bij de oprichting van de Inlichtingendienst François van ’t Sant hoofdcommissaris was, die een belangrijke rol in de Nederlandse Inlichtingendiensten speelde en vermoedelijk daarom tot hoofdcommissaris van Den Haag was benoemd omdat daar veel spionnen opereerden vanwege de aanwezigheid van de regering en buitenlandse ambassades.

De onderbrenging van de Inlichtingendienst op 15 mei gebeurde na de Nederlandse capitulatie maar nog voor de intocht in Den Haag van de Duitse bezettingstroepen op dezelfde dag. Dit geeft aan dat het een opdracht van de burgemeester was en dat hij nagedacht heeft over de positie van de Inlichtingendienst tijdens de bezetting. Voor de Inlichtingendienst vielen belangrijke taken weg, namelijk het in de gaten houden van spionnen en de bewaking van de ambassades. De spionnen waren nagenoeg alleen Duitse spionnen en die vielen nu onder het Duitse gezag en de ambassades moesten gesloten worde, want er was geen regering meer waarmee ze contact konden opnemen. De enige andere belangrijke taak was het in de gaten houden van communisten. Uit de door de burgemeester bevolen reorganisatie blijkt dat de Inlichtingendienst de communisten in de gaten moest blijven houden. Dat gebeurde in de wetenschap dat in Duitsland communisten massaal vermoord werden en dat dat ook in Nederland te verwachten was. Kortom, de burgemeester besloot op eigen initiatief dat medewerking verleend moest worden aan de te verwachten moordpartij op communisten. En blijkens de door hem gelezen Aanwijzingen vond hij dat het in het belang van de Nederlandse staat was dat de communisten door de Duitsers vermoord zouden worden.

Op 21 mei 1940 werd de Inlichtingendienst weer bij een ander commissariaat ondergebracht, nl. de Justitieelen Dienst A. De Zeedenpolitie was als commissariaat kennelijk toch te gek. Maar het toont wel aan dat De Monchy zich intensief met het voor de bezetter doorwerken van de Inlichtingendienst heeft bezig gehouden.

Mededeelingen van de hoofdcommissaris van Politie van 20 mei 1940 dat de Inlichtingdienst in opdracht van de burgemeester bij de Justitieelen Dienst A wordt ondergebracht.

Ook de infiltratie in de CPN ging door. Van Soolingen schreef er zelf over dat hij enkele weken na de Nederlandse capitulatie door de Inlichtingendienst werd benaderd om zijn infiltratie voort te zetten, maar dat hij dat geweigerd had. Maar Inlichtingendienstman Cornelis Heijnis heeft na de oorlog verklaard dat bij de infiltratie in de CPN de samenwerking tussen Ari Leendert van den Bos en Van Soolingen in mei 1940 werd voortgezet. Verder heeft de communistische verzetsman Christiaan Franciscus van Spronsen, die op 12 augustus 1941 werd gearresteerd, na de oorlog verklaard dat hij in het verzet had samengewerkt met ‘de verrader’ Van Soolingen. Omdat de CPN-activiteiten na medio mei 1941 vanwege diverse arrestaties werden stilgelegd en pas eind augustus 1941 werden hervat, moet die samenwerking voor mei 1941 hebben plaatsgevonden, wat de bewering van weigeren door Van Soolingen tot een leugen maakt. Afgaande op de verklaring van Heijnis werd de infiltratie onder verantwoording van De Monchy hervat, wat hem tot medeplichtige in de massamoord op 127 communisten maakt. Het fascistisch gezinde Haagse stadsbestuur van na de oorlog onder leiding van de christelijke Jodenverrader Schokking, opvolger van de extreemrechtse christelijke crimineel (hij pleegde grote diefstallen) Willem Visser, vond deze moordpartij zo prachtig dat het een plein in Den Haag naar De Monchy heeft vernoemd en er zelfs brutaalweg een bevrijdingsmonument op geplaatst heeft om de bevrijding van Den Haag van het communistische tuig te vieren.

Document van de Haagse Sicherheitsdienst van 19 juni 1940 met een melding van een V-Mann, waarschijnlijk betreft het Amsterdam, omdat nadruk wordt gelegd op emigranten.

Op 1 juli 1940 werd De Monchy door de Duitse bezetter afgezet als burgemeester. Het was niet vanwege een of andere voor de Duitsers onwelgevallige daaddoor hem, maar als demonstratie naar de bevolking dat ze bij ongewenst gedrag van de bevolking strenge maatregelen zouden nemen. In dit geval was het ongewenste gedrag vanuit de bevolking het leggen van bloemen bij paleis Noordeinde in Den Haag ter gelegenheid van de verjaardag van prins Bernhard. Na de oorlog was De Monchy nog steeds verontwaardigd daarover en schreef in een rapportje daarover dat hij werd afgezet, terwijl hij ‘niets bijzonders had gedaan’. Bij het paleis had het personeel op zijn verzoek de bloemen naar binnen gehaald, omdat ze vreesden dat Duitsers de bloemlegging een provoactie vonden. Daarop werd met ongeregeldheden op gereageerd. Om de onrust tegen te gaan vroeg de burgemeester om de bloemen terug te leggen en daarmee gemoederen te bedaren. De Monchy was verontwaardigd dat hij gestraft werd, terwijl hij juist de Duitsers ter wille wilde zijn.

De Duitsers benoemden geen opvolger, zodat de locoburgemeester de liberaal Cornelis Lodewijk van der Bilt automatisch de functie van burgemeester waarnam. Pas op 15 juni 1942 werd de NSB’er Harmen Westra op die positie benoemd. Daarmee was Van der Bilt medeplichtig aan de dodelijke infiltratie in de Haagse CPN.

Bij de Haagse Politie Inlichtingendienst werden al snel verschillende politiemannen lid van de NSB, terwijl drie politiemannen al geheim lid van voor de oorlog bleken te zijn. Verder werden een paar ook lid van de SS. Zo werd Abraham van Dijk in augustus 1940 lid van de Germaanse SS en sloot zich iets later ook bij de NSB aan. Na de oorlog verklaarde Van Dijk hierover dat hij eerst advies van Crabbendam had gevraagd, wat erg onwaarschijnlijk was, omdat Crabbendam nooit met Van Dijk had samengewerkt, nooit in hetzelfde gebouw had gewerkt, bij de hoofdcommissaris totaal uit gratie was en bovendien incompetent leek te zijn.

Van Soolingen kwam terecht in de verzetscel waarover Christiaan van Spronsen de leiding had. Van Soolingen ging het communistische verzetsblaadje De Vonk verspreiden en leerde zo de namen van lezers, bijna allemaal communistische verzetsmensen, kennen. Veel daarvan kende hij al vanwege zijn vooroorlogse infiltratie in de CPN, maar wist nu dat ze ook in het communistisch verzet zaten. Omdat het min of meer bekenden uit de partij waren kon hij via gesprekken aan de deur geleidelijk steeds meer namen van verzetsmensen los weken, omdat door zijn bekendheid als vooroorlogs communist de lezers de afgesproken veiligheidsmaatregel negeerden om geen namen noemen.

Op 12 november 1940 werd de inspecteur van politie Johann Gottlieb Crabbendam tot chef van de Inlichtingendienst benoemd. Daarmee kreeg hij de leiding over de infiltratie in de CPN en was in hoge mate medeschuldig aan de daaruit voortvloeiende moordpartij. Waarschijnlijk heeft Crabbendam net zoals zijn voorgangers bij de Inlichtingendienst een paar keer contact met Van Soolingen gehad. Na de oorlog zou Crabbendam expliciet vanwege zijn hogelijk gewaardeerde bijdrage aan deze moordpartij benoemd worden tot hoofd van de uitvoerende dienst van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Waarschijnlijk werd Crabbendam gekozen omdat hij tussen 1930 en 1935 een manusje van alles voor de pro-Duitse hoofdcommissaris van politie François van ’t Sant was geweest, die een bijzondere rol in de Nederlandse Inlichtingendiensten speelde en op een Duitse lijst van pro-Duitse lieden stond waarmee na de bezetting zo snel mogelijk contact moest worden genomen. Dat contact kwam er niet omdat Van ’t Sant met de regering mee naar Londen was vertrokken waar hij een zeer twijfelachtige rol in het Englandspiel ging spelen. Tussen 1935 en 1939 werd Crabbendam verschillende keren overgeplaatst, maar nooit naar de Inlichtingendienst. Het toont aan dat Crabbendam eigenlijk op geen enkele politiefunctie een waardevolle bijdrage kon leveren. In september 1939 werd hij gemobiliseerd vanwege het uitbreken van de oorlog tussen Duitsland enerzijds en Groote Brittannië en Frankrijk anderzijds. Voor de meeste politiefunctionarissen gold dat zij als onmisbaar werden beschouwd en werden daarom niet gemobiliseerd. Maar Crabbendam werd als politieofficier goed misbaar beschouwd, kennelijk was hij nutteloos en functioneerde hij niet goed. In juli 1940 keerde hij vanuit krijgsgevangenschap terug bij het politiekorps.

Op 25 november 1940 werd de Documentatiedienst opgericht en de Inlichtingendienst ging daar een onderdeel van vormen. Crabbendam werd als tijdelijke chef benoemd. Bij de oprichting van de Documentatiedienst bestonden de meeste andere diensten uit slechts een man, zodat die diensten eigenlijk vrijwel lege hulzen waren (Jan Hopman vervulde als deeltaak de activiteiten van de Verbindingsdienst die documenten tussen Sicherheitsdienst en hoofdcommissaris vervoerde). Later zouden er ook nog een afdeling Joodsche Zaken voornamelijk voor het opsporen van te deporteren Joden en een afdeling Economische Zaken voor de prijscontrole en bestrijding van de zwarte handel komen. De meerderheid van de eerste leden van de Documentatiedienst zou na de oorlog voor ernstige oorlogsmisdaden veroordeeld worden en degenen die daaraan ontkwamen hadden ook zware straffen behoren te krijgen.

Mededeeling van de door de Duitsers benoemde hoofdcommissaris van politie Petrus Martinus Carolus Johannes Hamer dat de Documentatiedienst werd opgericht. Het werd zorgvuldig door Lou de Jong verzwegen in zijn geschiedschrijving en hij maakte van de oprichtingsdatum 1 januari 1941 met als leider Wilhelm Simon om zo de vieze rol van het latere hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst Johann Gottlieb Crabbendam te verzwijgen.

Tekst uit Lou de Jong’s werk ‘Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’ waarin hij de boel belazerde door als oprichtingsdatum 1 januari 1941 met als chef Friedrich Wilhelm Simon te noemen, om te verbergen dat het hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst Crabbendam chef van de moordlustige landverradersclub Documentatiedienst was (de voorletter C. was kennelijk om een extra dwaalspoor voor historici aan te leggen). Simon werd pas in april, mei of juni 1941 chef van de Documentatiedienst (officieel in april, maar eerst bekende activiteiten zoals ondertekenen van processen-verbaal in juni; hij moest nog oude taken in een ander gebouw afhandelen). Ook de NSB’ers werden pas na de oprichtingsdatum geleidelijk toegevoegd. (Het document ‘Mededeeling van de hoofdcommissaris, van 22 november 1941 komt voor in meerdere CABR-dossiers die Lou de Jong met zekerheid bekeken heeft, zodat het hier om een stuk doelbewuste geschiedvervalsing gaat). Een verdere leugen is dat de verbindingsofficier voor Simon (of Crabbendam) benoemd werd: de verbindingsofficier Jan Frederik Everardus Hopman werd op 27 juli 1940 ten behoeve van de Haagse Politie Inlichtingendienst benoemd, ver voor de oprichting van de Documentatiedienst, toen hij ook door de vooroorlogse hoofdcommissaris Nicolaas van der Meij als nieuwe chef van de Haagse Politie Inlichtingendienst benoemd werd.

Van de genoemde politiemannen zouden Veefkind, Eckhardt, Pegels, Van der Ploeg en Van den Bos zich intensief met de communisten bezig houden, terwijl enkele andere dat soms ook deden. Hieronder wordt hun geschiedenis getoond, voor zover mij bekend, met het Inlichtingen-wezen, met een aanvulling van politiemannen die zich voor of tijdens de oorlog met opsporen van communisten hebben bezig gehouden en die in dienst van de Documentatiedienst kwamen:

BInfV = Begeleiding Infiltratie in Haagse CPN voor de oorlog
BInfT = Begeleiding Infiltratie in Haagse CPN tijdens de oorlog
BVD = Na de oorlog in dienst van Bureau B van het BNV / CVD en / of de Binnenlandse Veiligheidsdienst
ChDD = Chef Documentatiedienst
ChI = Chef Inlichtingendienst tijdens oorlog
CI = verrichte voor de oorlog werkzaamheden rechtstreeks voor de Centralen Inlichtingendienst
DD = in dienst van Documentatiedienst
HPI = voor de oorlog / voor november 1940 in dienst van vooroorlogse Haagse Politie Inlichtingendienst
FS = werkte tussen 1925 en 1935 enige tijd voor de Inlichtingendienst die toen onder leiding van François van ’t Sant die tijdens de oorlog geheime agenten vanuit Londen naar Nederland stuurde
InfR = infiltrant in Rotterdamse CPN voor de oorlog voor Rotterdamse Politie Inlichtingendienst
InfT = infiltrant in Haagse CPN tijdens de oorlog, wat tot 128 doden leidde
InfV = infiltrant in Haagse CPN voor de oorlog
JG = betrokken bij arrestatie van Jehovah’s Getuigen
Jo = arresteerde Joden
Mrt = martelde gevangenen
NSB = lid van de NSB of de NSB-mantelorganisatie Rechtsfront, tussen haakjes het lidmaatschapsnummer, beneden de 100.000 was voor de oorlog al lid)
OC = betrokken bij het ‘ontvangstcomité’ van het Englandspiel (arresteren van gedropte geheime agenten)
OG = Betrokken bij oprollen Geuzenorganisatie
RPI = Rotterdamse Politie Inlichtingendienst
SD = gedetacheerd bij / in dienst van Sicherheitsdienst
SG = betrokken bij oprollen Stijkelgroep wat tot 42 doden leidde
SKF = betrokken bij Sonderkommando Frank (Frank gaf leiding aan Silbertannemoorden, leverde veel mensen om bij wijze van represaille gefusilleerd te worden en was spil in chantagespel met arrestanten waarmee veel geld werd binnengehaald)
Sks = zocht seksueel contact met echtgenotes van gevangenen in ruil voor bezoekgunsten
SP = Sonderstelle P, de Duitse contraspionage onder leiding van Traugott Protze.
SS = lid van de Nederlandsche / Germaanse SS
TC = in dienst van treincontrole
VA = werd eind 1944 door substituut-officier van justitie Nicolaas Johannes Gerardus Sikkel in Haarlem als Sicherheitsdienstman in de Raad van Verzet geplaatst, waarmee hij opdrachten gaf aan Hannie Schaft: dit leidde tot de Velser Affaire
VDS = Vooroorlogse Duitse spionage
VGNSB = Vooroorlogs geheim lid van NSB
Wpt = nauw betrokken bij het vooroorlogse contact tussen HPI en de Gestapo in Wuppertal
40-45 = vroeg in jaren 80 verzetspensioen aan bij Stichting 1940-1945
WW = betrokken bij stay-behind-organisatie Weerwolf

De genoemde straffen, voor zover mij bekend, zijn die bij de eerste uitspraak (vaak na latere cassatie sterk bekort en doodstraffen omgezet in gevangenisstraffen). Dat de Stichting 1940-1945 mogelijk aan de zwaarste oorlogsmisdadigers, die het verzet bloedig bestreden hadden, een pensioen kon toekennen, heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de regering onwettig aan de Stichting opdracht had gegeven om salarissen aan leden van de criminele stay-behind-organisatie Operatiën & Inlichtingen uit te betalen.

Cornelis Bakker: HPI, Wpt, BinfT, CI, NSB (108453), ChDD, bracht doodsberichten uit concentratiekampen aan nabestaanden over, veroordeeld tot 5 jaar, 40-45
Ari Leendert van den Bos: HPI, DD, NSB, BInfV, BInfT, OG, deed onderzoek naar ophangen aan deur Oranjehotel van papier met tekst ‘In deze baajes zit geen gaajes, ’t is potverdorie Hollands Glorie’. Hij arresteerde Jehovah’s Getuigen. Hij heeft zich voor het Oostlegioen gemeld; of hij daadwerkelijk gegaan is, is onbekend.
Salomon de Beer: InfV
Johann Gottlieb Crabbendam: ChDD, BInfT, SG, BVD
Abraham van Dijk: HPI, FS, DD, NSB, SS, SP, OC, speciaal rechercheur voor koningin Wilhelmina, BVD, 40-45
Harm Driessen: DD, NSB, OG, hij deed onderzoek naar ophangen aan deur Oranjehotel van papier met tekst ‘In deze baajes zit geen gaajes, ’t is potverdorie Hollands Glorie’.
Johannes Gerardus Hendricus Eckhardt: HPI, DD, NSB, liquideerde RSAP, verzamelde namen in de regio Den Haag voor Aktion CPN, Jo, TC, bereidde razzia op 17.000 Joden voor in de wetenschap dat ze vermoord zouden worden, BVD.
Berend Jan Eijsink: DD, NSB (109515)
Adrianus Jacobus Goedbloed: HPI, DD, NSB, 40-45
Johannes Meindert van Groin de Planque: NSB (3717), SS, DD, SP, doodstraf
Jacob Gros: HPI, BInfV, DD, OG, BVD, zoon was lid NSB
Gerhard Hanken: HPI, DD, OG, SG, na de oorlog commissaris van politie in Den Haag, BVD
Edward Carel Constant Willem Leonard Baron van Heeckeren van Brandsenburg: HPI, DD
Cornelis Heijnis: HPI, BInfT, ChDD, NSB (110133), SS, Jo, TC in 1944, SD, InfV
Willem Hol: HPI, Jo, pleegde grote diefstallen voor eigen gewin
Jan Frederik Everardus Hopman: HPI, Wpt, ChI, DD, na de oorlog hoofdcommissaris van politie in Arnhem
Laurentius Livinus van Laere: HPI, DD, echtgenote in dienst SD, SG, BVD
Cornelis Leemhuis: SP, DD, NSB (116098), SS, SD, OC, SP, SKF, WW, 18 jaar gevangenisstraf
Henricus Johannes Gerardus Anthonius Marie van Looij: DD
Christiaan Janus Louisse: DD, NSB
Krieno Hendrik Luurssen: HPI, DD, SD, leider van TC, SKF, VA
Theodorus Hermanus Martinus van den Nouweland: DD, SD, Mrt, twaalf jaar gevangenisstraf
Steven Pegels: HPI, FS, VDS, ChDD, NSB (112019), SS, OG, InfV, BInfT, OC, SP, 15 jaar gevangenisstraf
Anne van der Ploeg: HPI, FS, DD, JG, Jo, SD, SP, BVD (beheerde voor, tijdens en na de oorlog archief over communisten), arresteerde Jehovah’s Getuigen en hief hun organisatie op
Leonardus Adrianus Poos: HPI, Wpt, CI, DD, NSB, SD, SG, OC, Mrt, SP, doodstraf
W.A. van Rijn: DD
Pieter Jan Ritsema: HPI, DD, NSB (113797), SS, SD, liquideerde Vrijmetselarij en Theosophisch Genootschap
Cornelis Jacobus de Roos: DD, NSB, SS
Johannes Lubertus Savenije: HPI, DD, SD, NSB (112506), SS, OC, SP
Jan Hendrik Schoo: DD, NSB (165646), SS, tien jaar gevangenisstraf
Friedrich Wilhelm Simon: DD, NSB (126152), gevangenisstraf
Marten Slagter: HPI, VGNSB, DD, NSB (95203), SD, Mrt, OG, SG, OC, SP, doodstraf
Hendricus Johannes Teseling: HPI, DD, na de oorlog commissaris van politie in Ede
Johannes Teunissen: HPI, FS, DD, NSB, SS, verrichtte activiteiten voor de Duitse topspion Traugott Protze. SD, zijn dochter werd dienstmeisje bij Duitse topspion Traugott Protze.
Gerrit Udink: DD
Johannes Hubertus Veefkind jr.: SS, SD, NSB (117134), OC, gevangenisstraf
Johannes Hubertus Veefkind sr.: HPI, VGNSB, FS, Wpt, SS, DD, BInfV, BInfT, NSB (95448), SS, Mrt, Sks, OC, pleegde grote diefstallen voor eigen gewin, levenslang
Jan Nicolaus Viëtor: HPI, DD, NSB (102574), SS, SD, OC, SP, SKF, twintig jaar gevangenisstraf
Jan van der Weerd: DD, NSB, Jo
Jilis van der Weerd: DD, BInfT, NSB (109743), SS, Mrt, Sks, Jo, 15 jaar gevangenisstraf, 40-45
Jan Weuring: DD, NSB (144542), Jo, Mrt
Sikko Wijmenga: VGNSB, NSB (96415), DD, SD, OC, stal bij een huiszoeking een postzegelverzameling
Marius Martinus Cornelis Witmer: DD, NSB

Daarnaast waren er nog drie personen die voor de oorlog voor een gemeentelijke Inlichtingendienst de CPN infiltreerden en die tijdens de oorlog voor de Sicherheitsdienst gingen werken en Van der Waals die in 1937 de Rotterdamse CPN infiltreerde:

Willem Hendrik van Duivenboden: InfV, NSB (1953), SD, Mrt, OC, achttien jaar gevangenisstraf
Richard Friedrich Salter: InfV, FS, NSB (121325), SD, een jaar gevangenisstraf, haalde Joodse woningen leeg
Johannes Hubertus van Soolingen: InfV, InfT, NSB, FS, SD, OC, achttien jaar gevangenisstraf
Antonius van der Waals: InfR, SD, NSB (132922), OC, doodstraf (geëxecuteerd)

Opmerkelijk is dat van de personen die in november 1940 meteen bij de Documentatiedienst benoemd werden er zeven voor de Duitse contraspionage gingen werken of aan Duitse zijde aan het Englandspiel hadden meegedaan en daarmee tot de gevaarlijkste landverraders gingen behoren, terwijl ze als Inlichtingendienstman juist aangesteld waren voor het bewaken van de staatsveiligheid. Van de 26 personen werden of waren er 14 lid van de NSB (54 %), terwijl dat voor het hele Haagse politiekorps beneden de vijf procent lag. De leden van de Haagse Politie Inlichtingendienst hebben vele honderden verzetsmensen de dood ingejaagd: vooral communisten, maar ook leden van de Geuzen, Stijkelgroep, Ordedienst, groep Karl, enz. Verder hebben verschillende leden van de Inlichtingendienst actief meegedaan aan het martelen van communisten (leden van andere groepen en Joden werden niet door de politie gemarteld). En niet te vergeten is dat de Inlichtingendiensten jacht hebben gemaakt op ondergedoken Joden, waarmee ze duizenden (alleen in Den Haag tweeduizend) ondergedoken Joden willens en wetens de dood in hebben gejaagd, want vanaf december 1942 was bij de Inlichtingendienst uit loslippigheid bij de Sicherheitsdienst bekend dat de Joden in Duitsland vermoord werden. Verder hebben ze een aantal Jehovah’s Getuigen gearresteerd, die soms naar concentratiekampen werden gestuurd of met de guillotine onthoofd werden als ze werk in de oorlogsindustrie weigerden. Kortom, de Inlichtingendienst was een broeinest van wrede bloeddorstige moordlustige fascistische landverraders die door het liberale gemeentebestuur waren aangesteld. Zelfs de NSB was niet zo staatsgevaarlijk als de Inlichtingendienst. Lou de jong heeft het met zijn ‘geschiedschrijving’ wel heel erg bont gemaakt door dit allemaal te verzwijgen. Na de oorlog werden zelfs minstens twee NSB’ers medewerker van de BVD (door de strikte geheimhouding van de namen van het BVD-personeel, zijn slechts zeer weinig BVD’ers bekend).

In de loop van augustus 1941 werd de begeleiding van Van Soolingen door Van den Bos overgedragen aan Jilis van der Weerd.

Op 23 augustus 1941, direct nadat de begeleiding van Van Soolingen aan Jilis van der Weerd was overgedragen, maakte Abraham van Dijk een rapportje over de politieke betrouwbaarheid (voor de Duitsers) van Ari van de Bos op: ‘Van den Bos A.L., Kriminalpolizist, ist ein tüchtiger, charaktervoller Mann, der für Deutschland und die neue Zeit Verständnis hat. Er arbeitete loyal mit der Besatzungsmacht zusammen und hat sich für die Legion gemeldet.’ Het maakt duidelijk dat zowel Van den Bos als Van Dijk zich nauw met de Duitse bezetter verbonden voelden.

De belangrijkste taak van de Documentatiedienst was in eerste instantie het bestrijden van het communisme. Om de Sovjet Unie, waarmee de Duitsers een niet-aanvalspact hadden gesloten, niet voor het hoofd te stoten, werden in het eerste oorlogsjaar nagenoeg geen communisten gearresteerd. Maar de infiltratie werd wel voortgezet. Er zijn drie infiltranten in de illegale Haagse CPN bekend geworden, maar het is goed mogelijk dat er meer waren. De contactpersoon tussen de belangrijkste infiltrant en de Documentatiedienst was de NSB’er Ari Leendert van de Bos.

Van Soolingen meldt in zijn levensbeschrijving dat hij ongeveer 40 lezers voor De Vonk had weten te werven. Het aantal komt overeen met het aantal te verwachten arrestaties dat in een aan de Gestapo in Berlijn gericht rapport van de Sicherheitsdienst van eind april 1941 vermeld wordt. Dat betekent dat voor een deel van de mensen die door Van Soolingen werden opgespoord, geldt dat hun ‘misdrijf’ is uitgelokt door de gemeente Den Haag, waarna de Inlichtingendienst van de gemeente ze de dood in stuurde. Een wreder en onrechtvaardiger gemeentebestuur bestaat er niet. Op 28 april 1940 begon de Sicherheitsdienst met de arrestatie van Haagse communisten met een merkwaardige komedie. Een V-Mann van de Sicherheitsdienst, Berend Jan Doornebos, ging naar de kapper Johannes Montfoort om zich te laten scheren (Doornebos was als V-Mann ook betrokken bij het Englandspiel om als chauffeur personen en goederen naar en van de droppingsplekken te vervoeren). Toen hij daar zat kwam een persoon binnen, waarschijnlijk ook een V-Mann, en Montfoort overhandigde hem een exemplaar van het communistische blaadje De Vonk. Doornebos kon het blaadje niet zien, maar vertelde na de oorlog dat hij het overhandigen van een communistisch blaadje had gezien. Doornebos ging weg en een minuut later keerde hij in gezelschap van twee Sicherheitsdienstmannen terug en Montfoort werd gearresteerd. Uit de gang van zaken blijkt duidelijk dat de hele operatie gepland was. Vervolgens werden die dag nog drie personen gearresteerd en werden 200 exemplaren van De Vonk in beslag genomen. Het ging om een speciale uitgave ter gelegenheid van de communistische feestdag 1 mei.

Voorblad van De Vonk van 1 mei 1941. Met het pogen te verhinderen van het distribueren van de 1 mei-uitgave van De Vonk, begon het oprollen van de Haagse Vonk-groep.

Vervolgens werden in de maand mei nog minstens 3 personen gearresteerd. En daarna begon de reeks arrestaties pas goed op 5 juni 1941. Tot 22 juni werden 23 personen gearresteerd. Toen werden de arrestaties stilgelegd in verband met de Duitse inval in de Sovjet Unie omdat er ad hoc een grote andere arrestatieactie bij de communisten op poten gezet moest worden. Vervolgens werden de arrestaties op 3 juli hervat, met als uitschieter 12 augustus toen in een keer minstens 19 personen werden gearresteerd. Een persoon die aan arrestatie kon ontsnappen, kwam in het opsporingsregister te staan en werd pas een jaar later gearresteerd. Bij elkaar werden ongeveer 150 personen gearresteerd, van wie er ongeveer 70 werden vrijgelaten. Bij de meeste arrestaties was Veefkind naast de Sicherheitsdienstmannen aanwezig en vaak ook de vooroorlogse infiltrant Van Duivenboden. Alleen op 12 augustus werd het grote aantal personen gearresteerd door meerdere leden van de Inlichtingendienst zoals Poos, Slagter, Van der Ploeg en anderen vaak vergezeld door politiemannen van andere diensten die de mogelijke vluchtwegen in de gaten moesten houden.

Bij de verhoren werden veel arrestanten, ook sommige vrouwen, gemarteld. De martelingen werden niet alleen door de Sicherheitsdienst uitgevoerd, maar ook door de Inlichtingendienstman Veefkind in zijn gemeentelijke functie die hij al sinds 1923 bekleedde. Ook de vooroorlogse infiltrant in de CPN, Willem Hendrik van Duivenboden, martelde mee. Veefkind moest bij nagenoeg alle verhoren aanwezig zijn, vermoedelijk omdat hij met zijn jarenlange ervaring met de communisten beter de met van pijn verwrongen stemmen voortgebrachte geluiden tot namen kon herleiden. Hiermee was hij dus ook medeplichtig aan het martelen door de Sicherheitsdienst. Door het martelen werd soms blijvend letsel toegebracht, zoals doofheid. Velen verloren een deel van hun tanden en kiezen. Ze werden met de dood bedreigd, pistolen werden op het hoofd gezet. Er werd geranseld met gummiknuppels, zwepen en ijzeren staven. Ze werden met het hoofd tegen de muur geslagen zodat het bloed rondspatte. Er werd in de ellebogen geprikt. Bovendien werden echtgenotes door Veefkind benaderd voor seksueel contact in ruil voor een bezoek aan hun wettelijke partner.

Vanaf mei 1942 begonnen de doodsmeldingen uit de concentratiekampen Buchenwald en Groß Rosen binnen te komen. Vooral de aantallen uit Groß Rosen waren groot. De leden van de Inlichtingendienst moeten de doodsmelding bij de verwanten thuis brengen. Vooral de onverschilligheid en botheid daarbij van Anne van der Ploeg viel op. In ieder geval was het van toen af voor de leden van de Inlichtingendienst duidelijk dat hun activiteiten tot grote aantallen doden onder de communisten leidden, wat hen alleen maar aanmoedigde om hun activiteiten voort te zetten. Ook Van Soolingen wist van toen af aan dat zijn infiltratie tot grote aantallen doden leidde en hij genoot ervan bij het toekijken bij diverse arrestaties.

Van de arrestanten zijn er 57 om het leven gekomen, terwijl er 30 een jarenlang verblijf in Duitse concentratiekampen overleefden. Vijf van hen overleefden het meest afgrijselijk wrede concentratiekamp Groß Rosen, dat van alle concentratiekampen de kortste overlevingstijd had, waardoor het de bijnaam ‘Neunzig Tage’ [negentig dagen] kreeg.

Uit verhoren was het de Duitsers duidelijk geworden dat Herman Holstege in verbinding stond met de landelijke leiding van de CPN. Er was de Duitsers veel aan gelegen die in hun macht te krijgen. Daarom werd de woning van Holstege permanent geobserveerd. Op 31 juli kwam Holstege terug in zijn woning voor dringende persoonlijke aangelegenheden. De volgende ochtend werd hij gearresteerd, waarmee duidelijk is dat de woning continu geobserveerd werd. Bij verhoren van Holstege kreeg de Sicherheitsdienst geen informatie los. Daarom werd op 2 september besloten tot een meer drastische aanpak. Er volgde een martelsessie. Bij die sessie was Veefkind aanwezig om de kreten tot namen te herleiden. Holstege werd met een gummiknuppel in de anus gepenetreerd, waarna de darmen scheurden, wat tot verschrikkelijke pijnen leidde. Het geschreeuw van Holstege ging door merg en been. Veel gevangenen in het Oranjehotel hebben het gehoord. Na de sessie werd Holstege in de verhoorcel achtergelaten. Hij werd getoond aan enkele andere arrestanten om hen angst aan te jagen. Daarna moedigde Holstege de mensen in de buurcel aan om te blijven zwijgen. Verder schreef hij met zijn bloed een korte boodschap voor zijn echtgenote op de schoenzolen, maar die was later niet te lezen. Zij echtgenote bewaarde de schoenen om de boodschap na de oorlog met behulp van experts te kunnen lezen. Maar tijdens de oorlogswinter had iemand hard schoenen nodig en werden de schoenen aan hem afgestaan, waarmee de boodschap verloren ging. Holstege overleed een tiental uren na de martelsessie. De volgende dag zei Sicherheitsdienstman Otto Lange die bij het martelen aanwezig was geweest, dat Holstege hen bij de neus had genomen door valse namen te noemen.

Toch blijkt Holstege twee namen te hebben prijs gegeven: Johannes Onvlee die al op 11 augustus was gearresteerd en Martinus Rijken uit Schiedam. Rijken werd 5 september 1941 gearresteerd en vanaf die die dag werden er regelmatig mensen in de regio Rotterdam gearresteerd door het duo Sicherheitsdienstman Otto Lange, Inlichtingendienstman Veefkind en soms nog anderen. De namen werden verkregen uit met martelen gepaarde verhoren, agenda’s of aangehouden doordat ze aanbelden bij het huis van een arrestant waar enige dagen lang een politieman achterbleef. De arrestanten werden naar het Oranjehotel overgebracht. In totaal werden iets meer dan honderd personen gearresteerd. Daarvan zijn er vijftig om het leven gekomen en 19 overleefden een Duits concentratiekamp.

De verantwoordelijkheid voor deze doden ligt ook voor een belangrijk deel bij burgemeester De Monchy, want de arrestaties in de regio Rotterdam waren een gevolg van het doorwerken van de Haagse Politie Inlichtingendienst waartoe De Monchy opdracht toe had gegeven, het voortzetten van de infiltratie door Van Soolingen onder verantwoording van De Monchy en de martelsessie waaraan Veefkind medeplichtig was in zijn functie die hij sinds 1926 bekleedde.

Omstreeks april-mei 1942 meldde Van Soolingen aan Veefkind dat de CPN in de regio Den Haag ‘domicilie’ had in Delft (het woord ‘domicilie’ komt uit een rapportje dat Veefkind daarover schreef). Er werd meteen een arrestatieactie op poten gezet, die tot tachtig arrestaties leidde. Van de arrestanten werden er twee gefusilleerd en vier stierven in concentratiekampen, terwijl er twintig een verblijf in Duitse concentratiekampen overleefden. Omdat dit een gevolg was van de voortzetting van de infiltratie door Van Soolingen, is De Monchy hier ook voor verantwoordelijk.

Na de arrestatieacties in 1941 en vervolgens de arrestatieactie in 1942 in Delft was er nog maar weinig over van het communistisch verzet in Den Haag. Daarom besloot de leiding van de CPN in augustus 1942 om de Joodse Haarlemmer Jaap Boekman als stadsleider naar Den Haag te sturen om het verzet aldaar nieuw leven in te blazen. Boekman zag kans om een paar oude communisten te benaderen onder wie Johannes Philippus Bonkhorst sr., wiens gelijknamige zoon in een concentratiekamp zat. Bronkhorst moest een nieuwe cel bouwen en die benaderde Van Soolingen, die hij al sinds 1930 als doorgewinterde communist kende en dus wel te vertrouwen moest zijn. Hij bracht Van Soolingen in contact met Jaap Boekman.

In september 1942 meldde Van Soolingen aan zijn begeleider Van der Weerd dat hij opnieuw de Haagse CPN was geïnfiltreerd. Veefkind schreef hier een rapportje over. Van Soolingen meldde dat hij contact had weten te leggen met de stadsleider van de CPN in Den Haag en verzocht om lopende arrestatieacties tegen de CPN stop te zetten, omdat zijn leven in gevaar kon komen. In de praktijk werden echter toch nog een paar arrestaties in het najaar van 1942 verricht.

Boekman vroeg aan Van Soolingen of die een stencilmachine in zijn huis wilde nemen. Van Soolingen zei dat hij erover wilde nadenken en er werd een nieuwe afspraak gemaakt. Van Soolingen meldde het aan Van der Weerd die het doorgaf aan de nieuwe chef van de Documentatiedienst Cornelis Bakker, die voor de oorlog voor de Centralen Inlichtingendienst werkte. Er werd besloten de volgende ontmoeting tussen Van Soolingen en Boekman te observeren door Bakker, Van der Weerd en Heijnis. Bakker en Heijnis hadden voor de oorlog voor de Haagse Politie Inlichtingendienst en Bakker bovendien voor de Centralen Inlichtingendienst. Bij de nieuwe ontmoeting zei Van Soolingen dat hij geen stencilmachine in huis wilde en toen gingen de twee uit elkaar. Van der Weerd schaduwde Boekman, maar verloor hem toch uit het oog, maar wist nu wel in welke wijk Boekman verbleef. Een paar dagen later zag Van der Weerd Boekman weer lopen en volgde hem naar zijn woning. Zo kon Boekman op 21 december 1942 gearresteerd worden.

Boekman gaf bij verhoren geen informatie prijs en werd daarom aan de Sicherheitsdienst uitgeleverd. Ook na martelingen, waaraan een onbekende politieman deelnam (mogelijk Van der Weerd of Jan Weuring), gaf Boekman geen informatie prijs. Vervolgens paste de Sicherheitsdienst een geraffineerd truc toe. Er werd een persoon bij Boekman in de cel gezet, die allerlei informatie over communisten kreeg. Na enigszins vertrouwd met Boekman te zijn geworden, ging deze persoon, met behulp van de kennis verkregen van de Sicherheitsdienst, opscheppen over verzetsdaden die hij voor de CPN had verricht en noemde namen die Boekman vertrouwd voorkwamen. Vervolgens kon Boekman het niet nalaten om aan deze vertrouwde ‘communist’ ook het een en ander te vertellen. Op deze manier kreeg de Sicherheitsdienst toch een aantal namen in handen en kon op 7 februari 1943 een arrestatieactie beginnen. Op 9 februari was Bronkhorst aan de beurt, waarbij Van Soolingen van nabij stond te genieten hoe hij zijn ‘kameraad’ vermoedelijk de dood in dreef (Bronkhorst overleefde ondanks zijn betrekkelijk hoge leeftijd de concentratiekampen). Jilis van der Weerd maakte seksuele avances naar de echtgenotes van de arrestanten in ruil voor een bezoek in de gevangenis. Er werden 32 personen gearresteerd, terwijl vier iets eerder gearresteerde personen met deze groep in verband kon worden gebracht, waarmee het totaal op 36 kwam. Van hen zijn er elf om het leven gekomen (zes gefusilleerd) en elf anderen overleefden de Duitse concentratiekampen. Ook deze slachtoffers komen voort uit de onder De Monchy gestarte infiltratie, waarbij vooroorlogse Inlichtingendienstmannen een belangrijke rol speelden.

In december 1944 wist Van Soolingen opnieuw de Haagse CPN binnen te dringen. Hij ging krantjes verspreiden en geld ophalen. Ook moest hij bij iemand het nog niet afgedragen bedrag van 16,25 gulden ophalen. Op 8 maart 1945 vond hij dat het genoeg was geweest en stapte naar nieuwe chef van de Documentatiedienst Cornelis Heijnis met het verzoek een aantal mensen te arresteren. Heijnis was niet op zijn plek en toen stapte hij naar de Sicherheitsdienst met hetzelfde verzoek. De Sicherheitsdienst kwam in actie, waarbij ook Heijnis werd ingeschakeld. Er werden drie mannen en een vrouw gearresteerd. De drie mannen werden op 12 maart in Rotterdam gefusilleerd. Hierbij moet bedacht worden dat de Sicherheitsdienst met de anticommunistische Ordedienst overleg had gevoerd, waarbij werd afgesproken dat het fusilleren werd gestopt, behalve als de doodstraf van toepassing was. Dat betekende dat de Ordedienst akkoord was gegaan dat bewapende personen, vermeende plunderaars na bombardementen en communisten nog steeds werden doodgeschoten, want die waren per definitie bij voorbaat ter dood veroordeeld.

Bij het verhoor van de vrouw deed Heijnis navraag naar de 16,25 gulden, waarmee het voor de vrouw duidelijk werd dat het groepje door Van Soolingen was verraden. Nadat de vrouw beloofde als V-Frau op te gaan treden, werd ze vrijgelaten waarna ze onderdook.

De door toedoen van De Monchy voortgezette infiltratie in de CPN door Van Soolingen onder begeleiding van de Haagse Politie Inlichtingendienst heeft in totaal 127 mensen het leven gekost, terwijl 80 personen een langdurig verblijf in Duitse concentratiekampen overleefden.

Observeren van communistische functionarissen

De leden van de Haagse Politie Inlichtingendienst verklaarden na de oorlog dat er door hen tot juni 1941 geen onderzoek naar communisten gedaan werd. Maar er zijn vier rapportjes bekend van de hand van de Inlichtingendienstman en NSB’er Johannes Eckhardt met het resultaat van observaties van communistische functionarissen. Uit de nummering van de rapportjes valt op te maken dat er zes rapportjes geweest moeten zijn.

Twee van de vier achterhaalde rapportjes opgesteld door Johannes Eckhardt onder leiding van het latere hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst Crabbendam van de Inlichtingendienst over de communist Jan Jacob Geluk en de RSAP-functionaris Willem Frederik Dolleman. Ze zijn rechtsboven genummerd met C, D, E en F, zodat aan genomen mag worden dat er minimaal zes zijn geweest. Beide personen zijn om het leven gekomen. Na de oorlog werd er ontkend dat er tot juni 1941 geen onderzoek naar communisten werd gedaan.

Dat zulke observaties gedaan konden worden, kan niet anders betekenen dan dat de woningen van de betrokkenen permanent geobserveerd werden door politiemannen die eventuele politieke bezoekers konden herkennen en dat ze na het verlaten van de woningen geschaduwd werden om te zien met wie contact gezocht werd.

Deze conclusie wordt ondersteund door een brief van de Rotterdamse politie van 10 november 1941 gericht aan de chef van de Haagse Documentatiedienst Friedrich Wilhelm Simon: ‘Ik heb de eer Uedelgestrenge te berichten, dat, naar mij van betrouwbare zijde is medegedeeld, zekere Dolleman, wonende Van Beijerenstraat 94 te Uwent, die voor Mei 1940 voor de R.S.A.P zitting had in de Haagsche gemeenteraad, in den laatsten tijd verschillende malen Amsterdam zou hebben bezocht om daar in kringen van de R.S.A.P politieke activiteit te voeren. Voor de reis maakt hij gebruik van de z.g. Blauwe tram en vermijdt hij een andere verbinding.’ De ‘blauwe tram’ was een tram van de NZHTM, die van onderen vaalblauw en van boven vaalgrijs was, die tussen een aantal steden in de provincies Zuid en Noord Holland reed. Met twee keer overstappen kon je van Rotterdam in Amsterdam komen.

Deze wetenschap over reizen naar politieke contacten kon alleen door schaduwen verkregen worden. Het maakt duidelijk dat door de Inlichtingendienst kosten noch moeite gespaard werden voor deze arbeidsintensieve observaties.

Zuid Limburg

In december 1940 begon in Maastricht een arrestatieactie tegen communisten. Er werden vier communisten gearresteerd, die weliswaar spoedig werden vrijgelaten maar later opnieuw gearresteerd werden en alle vier in gevangenschap om het leven zijn gekomen. Alle vier stonden geregistreerd op de lijst van de Centralen Inlichtingendienst (CI), zodat een samenwerking tussen de Maastrichtse politie en de Gestapo vermoed kan worden.

De arrestatieactie werd vervolgens voorgezet in de Mijnstreek met een arrestatie in dezelfde maand en 13 enkele weken later. Ze werden allemaal weer vrijgelaten: drie na een paar weken en de anderen na meer dan een half jaar. Zes van hen stonden op de lijst van de CI geregistreerd.

Op 28 februari 1941 werden nog eens 14 communisten gearresteerd, waarvan 5 uit Maastricht en de anderen uit de Mijnstreek. Ze stonden allemaal geregistreerd op de lijst van de Centralen Inlichtingendienst. Ze werden na een maand vrijgelaten. Tien van hen werden later nog een keer gearresteerd, wat vijf van hen niet zouden overleven.

Joodse knokploegen

Al in de jaren dertig had de NSB een Weerbaarheidsafdeling (WA) die paramilitair ter intimidatie door de steden marcheerde. Die marsen mondden vaak uit in vechtpartijen, die zowel door de WA zelf als door hun grootste opponenten de communisten begonnen werden. De vechtpartijen vonden meestal plaats in arbeiderswijken waar veel communisten woonden en in Joodse wijken. De WA beschikte over wapens, wat door de Inlichtingendiensten oogluikend werd toegestaan, maar werden tijdens de marsen niet gedragen. Formeel werd ze vanwege wetgeving tegen de weerkorpsen opgeheven, maar de leden bleven gewoon marcheren soms vermomd als wandelclub (de Gestapo-agent en chef van de Amsterdamse Politie Inlichtingendienst Henri Broekhoff was niet voor niets voorzitter van de Nederlandse Wandelsport Bond).

Aan het begin van de bezetting werden de WA-korpsen heropgericht en gingen nu meer provocerend en gewelddadig te werk. Eind 1940 en in het begin van 1941 begon de WA, een onderdeel van de NSB, in Amsterdam met een geweldsterreur tegen Joden. Joden werden op straat aangevallen en in elkaar geslagen. Bij Joodse winkels werden de ruiten ingegooid en soms werd in de winkel de boel kort en klein geslagen. Het gebeurde vooral in de Joodse wijk rond het Waterlooplein, waar vooral arme Joden woonden. De CPN had hier veel meer aanhang dan bij Joden elders in de stad. Er werden Joodse knokploegen samengesteld om zich te verdedigen en de winkels te beschermen. De leden kwamen vooral voort uit sportclubs voor boksen, worstelen en turnen. Sommige van die sportclubs hadden een communistische inslag, dat wil zeggen dat de meeste leden communisten waren maar als knokploeg opereerden ze wel buiten de CPN om. Ze verdedigden zich met primitieve wapens tegen de beter bewapende leden van de WA.

Op 11 februari 1941 marcheerde een groep WA-mannen over het Waterlooplein in de Joodse buurt en sloeg daar Joden in elkaar. Er werd een Joods-communistische knokploeg te hulp geroepen en de geoefende sporters sloegen de WA-mannen weg. De WA-man Hendrik Koot werd daarbij dodelijk verwond. Er werden na afloop omstreeks twintig Joodse communisten gearresteerd; die van hen moesten met hun primitieve wapens voor een foto poseren om aan te tonen dat de Joden zo beestachtig waren. De meesten werden binnen een paar dagen vrijgelaten, maar enkelen kwamen nooit meer vrij. Zij werden bij de arrestanten van de razzia op 22 en 23 februari 1941 gevoegd, via Schoorl en Buchenwald naar Mauthausen afgevoerd, waar ze in de steengroeve of de gaskamer van Fort Hartheim vermoord werden.

Leden van een communistische Joodse knokploeg die na arrestatie met hun ‘wapens’ moesten poseren. Van links naar rechts: Meijer van West, David Estella (Lard) Zilverberg en Philip Zilverberg.

De Duitse immigrant Ernst Cahn had een ijssalon in de Van Woustraat. De ijssalon was een thuisbasis voor de Joodse knokploegen. Cahn was zelf ook lid van zo een knokploeg. Achter zijn ijssalon woonden communisten en daar had hij een afspraak gemaakt dat in geval van groot gevaar waarbij hij niet meer aan de voorkant kon vluchten, dat hij dan met zijn knokploeg via de woningen van de communisten kon vluchten. Of de knokploeg van Cahn communistisch was, is niet bekend, maar aangezien er nooit aan is gerefereerd lijkt het onwaarschijnlijk. In ieder geval werkte Cahn’s knokploeg wel met communistisch-Joodse knokploegen samen.

De Grüne Polizei deed op 19 februari een inval en Cahn stelde zich met enkele leden van een knokploeg te weer. Cahn pakte een speciaal voor dit doel gemaakte buis met ammonia en spoot een betrekkelijke geringe hoeveelheid in de ruimte zodat de Duitsers vanwege de prikkelende en tranen verwekkende ammoniak de zaak zouden verlaten. Desondanks wisten de Duitsers na enkele pistoolschoten enige aanwezigen te arresteren. De gebeurtenissen werden door de Duitsers geweldig opgeblazen als dat er een in potentie dodelijk aanval met gifgas had plaats gevonden. Cahn kreeg de doodstraf en werd al op 3 maart 1941 gefusilleerd. De twee incidenten vormden voor de Duitsers aanleiding om op 22 en 23 februari op het Waterlooplein een razzia te houden en alle volwassen maar niet te oude mannen te arresteren die de vraag of ze Joods waren met ‘ja’ beantwoordden. Deze razzia was vervolgens weer de hoofdaanleiding tot het uitroepen van de Fe